حسين علوى مهر
149
روشها و گرايشهاى تفسيرى ( فارسى )
در هر سوره به نام سوره ، محل نزول ، و روايات فضيلت آن نيز اشاره مىكند . تفسير برهان داراى مقدمهاى طولانى است كه در آن ، فضل علم و متعلم ، فضل قرآن ، حديث ثقلين ، نهى از تفسير به رأى ، ظهر و بطن ، اقسام آيات و مباحثى از علوم قرآن را ( در هفده مقدمه ) بيان مىكند . در هر صورت مجموعهاى است قابل استفاده كه ذخائرى از اهل بيت عصمت و طهارت عليهم السّلام در آن گرد آمده است ، اما اين تفسير داراى سه اشكال اساسى است : الف . همانطور كه گفته شد ، برخى منابع آن ضعيف است و از كتابهاى صحاح و منابع ديگر اهل سنت نيز نقل كرده است . ب . بسيارى از رواياتى كه نقل كرده است سند ندارد و مرسل يا ضعيف است . ج . در ميان روايات ، تعارض محتوايى نيز مشاهده مىشود كه مؤلف به نقد و بررسى و ترجيح برخى از آنها نپرداخته است . 5 . نور الثقلين مؤلف تفسير بزرگ نور الثقلين ، عبد على بن جمعه عروسى حويزى از محدثان قرن يازدهم ( م 1112 ق ) است ، او دانشمندى فقيه ، محدث ، شاعر و اديب بوده است ، اما تفسير او تنها نقل روايات و جمع اخبار مىباشد و لذا اين تفسير تنها به شيوهء روايى و مأثور است . منابع تفسير او منابع روايى مختلف شيعه ، از جمله كتابهاى شيخ صدوق رحمه اللّه ؛ مانند معانى الاخبار ، خصال ، ثواب الاعمال ، علل الشرايع و اكمال الدين مىباشد ، منابع ديگر اين تفسير عبارتند از : كافى ، تهذيب ، استبصار ، مجمع البيان ، تفسير عياشى ، تفسير قمى و عيون اخبار الرضا . شيوهء تفسيرى وى ؛ مانند تفسير البرهان است ، ولى با دقتى بيشتر در نقل احاديث . بلى ! او نيز تنها به ذكر روايات مختلف در تفسير آيات بسنده نموده است ، اگر چه دقت بيشترى داشته ؛ در عين حال ، روايات ضعيف و مرسل در ميان آنها به چشم مىخورد اين تفسير از نوع تفسير ترتيبى بر حسب ترتيب سورهها و آيات است . هر جا روايتى در مورد آيهاى نبوده آن آيه را تفسير نكرده است . مجموع روايات اين تفسير ، بيش از چهارده هزار و پانصد روايت است .