حسين علوى مهر
129
روشها و گرايشهاى تفسيرى ( فارسى )
طريق نقل مىكنند ، و تصريح كردهاند كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود : « يكون لهذه الامة اثنا عشر خليفة » . « 1 » و اما روايات شيعه كه در آنها با صراحت نام تك تك آنان برده شده است ، « 2 » فراوان ، متواتر و خارج از حوصلهء اين نوشتار است . آنچه در اصول فقه نيز به عنوان سنت نزد شيعه مطرح است ، سنت امامان معصوم عليهم السّلام است كه اقوال ، كردار و تقرير آنان از منابع مهم استنباط احكام فقهى و نيز از منابع مهم تفسيرى است . نتيجه اين كه ، حجيت قول اهل بيت عليهم السّلام مربوط به همهء امامان شيعه است نه اين كه مختص به اصحاب كساء باشد . روشهاى تفسيرى اهل بيت عليهم السّلام يكى از موضوعات مهمى كه حجم عظيمى از روايات تفسيرى را در برمىگيرد ، روش تفسيرى اهل بيت عليهم السّلام است ، آنان قرآن كريم را با روشها و شيوههاى مختلفى تفسير كردهاند ، گاهى براى روشن شدن آيهاى ، از آيات ديگر قرآن استفاده نموده ، هنگامى استشهاد به سنت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و روايات آباء و اجداد خود ، زمانى از لغت ، گاهى از ادبيات ( صرف ، نحو و معانى بيان ) ، هنگامى از عقل ( و برهان عقلى ) و زمانى نيز با شيوههاى علمى و بهرهبردارى از علوم طبيعى ، به تفسير قرآن پرداختهاند . به هر حال اگر چه ممكن است روشهاى فراوانى در روايات يافت شود ، اما مىتوان به طور كلى به روشهاى زير در روايات وارده از ائمهء اطهار عليهم السّلام اشارت نمود : 1 . تفسير قرآن به قرآن يكى از روشهاى اهل بيت عليهم السّلام تفسير قرآن به وسيلهء آيات ديگر قرآن است كه اين نيز به نوبهء خود به شاخههاى زير تقسيم مىشود :
--> ( 1 ) ر . ك : صافى گلپايگانى ، لطف الله ، . . . المنتخب الاثر ( فى الامام الثانى عشر ) فصل اول ، باب اول ، ص 10 . ( 2 ) همان ؛ البهادلى ، مفتاح الوصول الى علم الاصول ، / 49 .