و در توصيف حالت دوم ميگويد : « هنگامى كه مرا ترك مىكند ، آنچه گفته در قلبم محفوظ مانده است » . بدين ترتيب چه فشار وحى كم بود و چه زياد ، پيامبر در هر دو حالت بيان داشته كه هم در لحظات قبل از نزول و هم در لحظات پس از پايان آن و هم در اثناء نزول وحى ، از هشيارى و آگاهى كاملا روشنى برخوردار است . بر اثر اين هشيارى و آگاهى روشن و خالى از ابهام در تمام مدت نزول قرآن و در همهء مراحل مختلف وحى ، پيامبر هيچگاه ميان شخصيت انسانى مأمور و پذيرندهء خود و شخصيت دستور دهنده و برتر را كه مبداء وحى بود مخلوط نكرد . وى هميشه شاعر و آگاه به اين مطلب بود كه او يك انسان ناتوان است كه در برابر خداوند متعال قرار گرفته و بيم آن را داشت كه خداوند ميان او و قلبش حائل شود . در دعائى كه از آن حضرت منقول است چنين آمده : « اى گردانندهء دلها ، دل مرا فرمانبر خودت بگردان . خداوندا ، اى زير و رو كنندهء دلها ، دل مرا بر دينت استوار گردان » . وى در اوائل نزول وحى چون بيم داشت كه بعضى از آيات در سينه‌اش نماند پيش از تمام شدن وحى عجله بخرج مىداد و آيات را بر زبان ميراند تا بدينوسيله آن را بىكم و زياد به حافظه بسپارد و كوشش شديد مىكرد تا آنچه را كه جبرئيل القاء ميكرد حرف به حرف فرا گيرد 15 . خداوند نيز كار را بر پيامبر آسان فرمود و قرآن را قطعه قطعه و زمان به زمان نازل گردانيد 16 و وعده داد كه آن را حفظ خواهد كرد و پيامبر را با اين وعده اطمينان بخشيد و گفت : لا تُحَرِّكْ بِهِ لِسانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ إِنَّ عَلَيْنا جَمْعَهُ وَ قُرْآنَهُ ، فَإِذا قَرَأْناهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ ، ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنا بَيانَهُ . ( القيامه 16 - 19 ) در حال وحى با شتاب و عجله زبان به قرائت قرآن مگشاى ، كه ما خود قرآن را مجموع و محفوظ داشته و بر تو فرا خوانيم و آنگاه كه فرا خوانديم تو از