صبحي الصالح ( مترجم : محمد مجتهد شبسترى )

134

مباحث في علوم القرآن ( پژوهشهائى درباره قرآن و وحى ) ( فارسى )

كرده كه در طبقات ابن سعد و در نوشته‌هاى طبرى و النووى و صاحب سيره حلييه و ديگران آمده است . بالخصوص مراجعه شود به : ( 96 ، mondE Pu Fin La ET Mohammad ، CaSanova ) . ( 19 ) الاتقان 1 / 99 و البرهان 1 / 237 . ( 20 ) مراجعه كنيد به شرح اين كلمات در الاتقان 1 / 101 . ( 21 ) اين عبارت زركشى در برهان 1 / 256 است . سيوطى نيز به اين اجماع كه زركشى دربارهء ترتيب توقيفى آيات قرآن نقل نموده اشاره كرده سپس در همين باره عبارتى از ابو جعفر بن زبير در « مناسبات » نقل كرده كه وى گفته است : « ترتيب آيات در سوره‌ها با تعيين و دستور خود پيامبر ( ص ) بوده است و در اين مسأله اختلافى ميان مسلمين نيست ( مراجعه شود به الاتقان 1 / 4 ) . مراد زركشى از اين تعبير كه معكوس كردن آيات جايز نيست اينست كه واجب است اين ترتيب توقيفى در ميان آيات حفظ شود ، بطوريكه تقديم و تأخيرى واقع نگردد . تمايل زركشى به اين نظر آنجا بيشتر ظاهر مىگردد كه مىگويد : « بعضى از علماء جمله « و رتل القرآن ترتيلاء » را اينطور معنا كرده‌اند كه قرآن را به همين ترتيب موجود و بدون هيچگونه تقديم و تاخير بخوان . و بدين ترتيب هر گونه معكوس كردن ممنوع شده است » البرهان 1 / 259 . ( 22 ) البقره 224 . ( 23 ) صحيح بخارى 6 / 29 . و نيز مراجعه شود به الاتقان 1 / 105 . ( 24 ) الاتقان 1 / 104 . ( 25 ) به عنوان نمونه مراجعه كنيد به صحيح بخارى : « كتاب تفسير القرآن » باب هجدهم ، و « كتاب الاحكام » باب نود و هفتم ، و مسند احمد 3 / 120 / و 4 / 381 . و نيز مراجعه شود به الاتقان 1 / 105 . ( 26 ) البرهان 1 / 262 . ( 27 ) البرهان 1 / 257 . ( 28 ) البرهان 1 / 257 . ( 29 ) وى احمد بن ابراهيم بن زبير اندلسى است كه از نحودانهاى حافظ قرآن بوده و صاحب كتب « الذيل على الصلة » مىباشد و در سال 807 در گذشته ( الدرر الكامنه 1 - 84 - 86 ) . ( 30 ) البرهان 1 / 258 . ( 31 ) پاورقى علامه احمد محمد شاكر بر حديث شماره 399 مسند امام احمد ج 1 ص 329 . ( 32 ) از پاورقى بر همان حديث ، مسند احمد ج 1 ص 330 ، توصيه مىشود كه همهء اين پاورقى خوانده شود چون مطالب ذيقيمتى دارد و در اينجا نمىتوانيم همهء آن‌ها را بياوريم .