صبحي الصالح ( مترجم : محمد مجتهد شبسترى )

135

مباحث في علوم القرآن ( پژوهشهائى درباره قرآن و وحى ) ( فارسى )

( 33 ) مسند احمد چاپ شاكر 1 / 331 ( حديث شماره 399 ) و در چاپ قديم ج 1 ص 57 . ( 34 ) الاتقان 1 / 98 و البرهان 1 / 235 . ( 35 ) البرهان 1 / 262 . ( 36 ) سورة الحجر 9 . ( 37 ) وى حارت بن اسد محاسبى است ، كنيه‌اش ابو عبد اللّه و از بزرگان صوفيه مىباشد ، عالم به اصول و معاملات بوده و استاد اكثر بغدادىهاى عصر خود بوده ، در سال 243 در گذشته است ( الاعلام زركلى 2 / 153 ) . ( 38 ) البرهان 1 / 238 و الاتقان 1 / 101 . ( 39 ) در روايت ديگرى چند جمله اضافه نقل شده بدين ترتيب : « . . در نزد ابو خزيمهء انصارى كه پيامبر شهادت او را مساوى شهادت دو شخص قرار داد يافتم » البرهان 1 / 234 ، ولى در تهذيب التهذيب ( 3 / 140 ) آمده كه اين شخص ذو الشهادتين ، خزيمة بن ثابت انصارى بوده كه غير از ابو خزيمه مىباشد . در بخارى نيز در كتاب « فضائل القرآن » آمده كه زيد در نزد « خزيمه » يك آيه از سورهء احزاب را يافته است ! و در اينجا اين سؤال پيش مىآيد كه آيا راويان و مورخان در نقل اين نام دچار اشتباه شده‌اند ؟ . ( 40 ) صحيح بخارى ، كتاب « فضائل القرآن » باب سوم و چهارم و كتاب « الاحكام » باب سى و هفتم . و مسند احمد ج 1 ص 13 ( و در چاپ شاكر 1 / 185 شمارهء حديث 76 ) و مراجعه شود به طبقات ابن سعد ج 3 ق 1 ص 201 . ( 41 ) الاتقان 1 / 101 . سيوطى در اينجا از ابو شامه اينطور نقل مىكند كه گفته « اين آيه را نزد ديگرى نيافتم يعنى به صورت مكتوب در نزد ديگرى نيافتم » . ( 42 ) الاتقان 1 / 100 . ( 43 ) وى عبد اللّه بن سليمان بن اشعث ازدى سجستانى است ، كنيه‌اش ابو بكر و از بزرگان حافظان حديث مىباشد از جمله كتب وى است : المصاحف ، المسند ، السنن ، التفسير ، القراءات ، و الناسخ و المنسوخ ( الاعلام 4 / 224 ) . ( 44 ) الاتقان 1 / 100 . ( 45 ) الاتقان 1 / 100 . ( 46 ) البرهان 1 / 234 . ( 47 ) البرهان 1 / 239 ، المصاحف ابن ابى داود ص 5 . ( 48 ) مراجعه شود به 1130 . P ، ISlam . II I dE . EncycloPdiE ( 49 ) وى محمد بن عبد اللّه بن محمد بن اشته است ، كنيه‌اش ابو بكر و نحودان محقق و فقيه مىباشد ، بطور وسيع و عميق با علوم قرآنى مشغول بوده و كتاب « المحبر » وى دليل وسعت دانش او مىباشد ، در سال 360 درگذشته است . ( مراجعه شود به غاية النهايه در طبقات قراء 2 / 184 ) . ( 50 ) الاتقان 1 / 89 .