چرا مقوله ده آمد نه بيش از آن و نه كم ؟ * چه علّت است مر اين را به قسمت و برهان ؟ شرايط دو نقيض از چه معنى آيد هشت ؟ * چو اعتبار كنى شرطها يكان به يكان نقيض مطلق عامى چرا بود دايم ؟ * چه راستى و دروغ آيد اندر اين و در آن ؟ چه چيز منطق و موضوع وى به حد و به رسم * به علم نسبت او ؟ يا به آلت و ميزان ؟ مقدمات معدّ نتيجه يا علل‌اند ! * به گاه تأليف اندر خواطر و اذهان اگر معدّ و معين‌اند نفس را ، نه علل * چه چيز علل جز اين معدّ و اين اعوان ؟ و گر به خود علل‌اند و نتيجه معلول است * چه حاجت است بدين اقتران و مقترنان ؟ و گر به صورت اين اقتران شوند علل * چه چيز آنكه كند نفس را معدّ و معان ؟ نخست منطق بود است يا علوم نظر ؟ * كاين همچو ميزان وان همچو مال و سود و زيان اگر نخست ترازو نهى ، كه بود به كار ؟ * چو مال و مايه نبود ، اين سخن بود هذيان ؟ و گر نخست علوم نظر نهى و از او * گرفته منطق ، گفتند اين چنين نه چنان پس ار چنين شمرى آن علوم را ، بچه چيز ؟ * درست گردد ، بىآلت و بيان و ضمان