محمد الريشهري

35

گزيده شهادت نامه امام حسين ( ع ) ( فارسى )

بخش‌هاى مربوط به حماسه كربلا و شهادت ابا عبد اللَّه الحسين عليه السلام و ياران او ) است ، با بررسى صدها گزارش و مأخذيابى مرحله به مرحله هر يك از آنها ، اهمّ منابع غير قابل استناد را شناسايى و ارزيابى و ضعف‌هاى آنها را گوشزد كرده‌اند . البتّه اين ، بدان معنا نيست كه همه مطالب اين كتاب‌ها ، نادرست و تحريف شده اند ؛ زيرا در اين كتاب‌ها ، گزارش‌هاى معتبرى نيز از كتاب‌هاى كهن و اصلى تاريخ و سيره ، نقل شده است . مقصود ما ، آن است كه در اين دسته از منابع ، گزارش‌هاى نادرست يا بدون منبع و پشتوانه تاريخى ، به فراوانى يافت مىشوند كه نمىتوان بر آنها اعتماد كرد و چه بسا با عملكرد و سيره رفتارى امام حسين عليه السلام و اهل بيت گرامىاش نيز ناسازگارند . بدين جهت است كه مطالب ياد شده در اين گونه كتاب‌ها ، بدون ارزيابى ، قابل استناد نيستند . اين منابع ، « 1 » عبارت اند از : 1 . مقتل الحسين عليه السلام المنسوب إلى أبى مِخنَف ابو مِخنَف لوط بن يحيى بن سعيد ( م 158 ق ) ، از مورّخان مورد اعتماد و از اصحاب امام صادق عليه السلام است . او به احتمال فراوان ، شيعه و البته مقبول مورّخان فريقَين است و از اين رو ، تاريخ‌نگاران و سيره‌نويسان متعدّدى از كتاب او در باره قيام امام حسين عليه السلام نقل كرده‌اند . از اين ميان ، مىتوان به : محمّد بن عمر واقدى ( م 207 ق ) ، ابن قُتَيبه ( م 276 ق ) در الإمامة و السياسة ، محمّد بن جرير طبرى ( م 310 ق ) در تاريخش ، ابن عبد ربّه ( م 328 ق ) در العقد الفريد ، على بن حسين مسعودى ( م 345 ق ) در مُروج الذهب و أخبار الزمان ، شيخ مفيد ( م 413 ق ) در الإرشاد و نيز النصرة فى حرب البصرة ، شهرستانى ( م 548 ق ) در الملل و النحل ، خوارزمى ( م 568 ق ) در مقتل الحسين عليه السلام و در آخرين حلقه‌ها به ابن عساكر ( م 571 ق ) در تاريخ دمشق ، ابن اثير ( 630 ق ) در الكامل ، سبطِ ابن جوزى ( م 654 ق ) در تذكرة الخواصّ و ابو الفدا ( م 732 ق ) در المختصر فى أخبار البشر اشاره كرد . « 2 »

--> ( 1 ) مقصود ، همان « اهمّ منابع » و « تأثيرگذارترين منابعِ » غير قابل استناد است و اگر به برخى آثار غير قابل استنادِ ديگر ( نظير : سعادات ناصرى ، طوفان البكاء و رياض القدس ) نپرداخته‌ايم ، تنها به اين دليل ( محورى نبودن آنها ) است . ( 2 ) ر . ك : وقعة الطفّ : ص 9 ( مقدّمه ) . گفتنى است كه روايات ابو مخنف ، در منابع كمتر شناخته شده‌اى همچون مَصرع الشَّين ( ر . ك : كتابخانه ابن طاووس : ص 63 ) و مقتل مسكو ( ر . ك : تراثنا : ش 68 ) نيز درخور رديابى و بررسى اند .