مجادله ، نزاع سخت‌تر و شديدتر است . « 1 » مناظره‌ها گاه شفاهى و گاه كتبى برگزار مىشد . بيشتر مناظره‌ها در سده‌هاى نخستين شفاهى بود . اما در دوره‌هاى پسين ، مناظرات كتبى نيز رونق گرفت . الف ) مناظره‌هاى شفاهى نخستين مناظره‌ها در سقيفه نمودار شد . در آن هنگام كه انصار گرد آمدند تا رهبرى مسلمانان را به دست گيرند ، اندكى از مهاجران نيز حضور يافتند و با آنان مخالفت كردند و گفتند خليفه بايد از قريش باشد . برخى از انصار براى حل مشكل ، پيشنهاد دو خليفه هم‌زمان را دادند . ولى مهاجران نپذيرفتند و زيركانه با يكى از خود بيعت كردند . رقابت‌هاى خزرجيان با اوسىها نيز به كمك آمد و ماجرا به سود يكى از كانديداهاى مهاجران خاتمه يافت . پيش از آنكه قضيه به اين صورت ختم شود ، گفت‌وگوهاى بسيارى ميان دو طرف رخ داد كه در منابع ثبت است . « 2 » با مشخص شدن خليفه ، نزاع دوسويه انصار و مهاجران پايان يافت ، اما به شكل ديگرى ادامه يافت . در اين نزاع در يك سو على بن ابىطالب ( ع ) و طرفدارانش قرار داشتند و در جناح مقابل ، ابوبكر ، عمر و حاميانشان . خليفه جديد براى استواركردن خلافتش ، ناگزير بود مخالفان

--> ( 1 ) . لغت‌نامه ، ج 5 ، ص 6632 ؛ معجم لغة الفقهاء ، قلعجى ، ص 405 . ( 2 ) . تاريخ ، احمد بن ابى واضح يعقوبى ، ج 2 ، ص 25 ؛ الاحتجاج ، طبرسى ، ج 1 ، ص 92 ؛ فضائل الصحابه ، نسائى ، ص 5 ؛ السنن الكبرى ، نسائى ، ج 5 ، ص 37 ؛ السنن الكبرى ، بيهقى ، ج 8 ، ص 145 ؛ شرح نهج البلاغه ، ابن ابى الحديد ، ج 6 ، ص 38 .