محمود سامانى
80
مناسبات ايرانيان با حجاز در دوره هاى مختلف تاريخ اسلامى ( فارسى )
عمرو بر قلمروى وسيع تحت اختيارش ، كارگزارى حرمين شريفين را نيز به او تفويض كرد . « 1 » به نظر مىرسد هدف اصلى خليفه از واگذارى منصب « عمل الحرمين » به عمرو ، تضعيف جايگاه و كاستن از نفوذ احمد بن طولون ، حاكم مصر در حرمين بود . بدين ترتيب ، صفاريان كه تلاش داشتند نظارت بر امور حرمين را بر عهده داشته باشند ، موفق شدند منصب عمل الحرمين را از سوى دستگاه خلافت عباسى دريافت كنند و آنان ازسال 265 تا 271 ه . ق عهدهدار اين منصب بودند . در اين مدت ، ميان فرستادگان عمرو بن ليث و ابن طولون در مكه رقابت و درگيرى وجود داشت . در سال 268 ه . ق ، نماينده ابن طولون در مكه از عامل راه منصوب از جانب عمرو شكست خورد و پرچَم عمرو ليث بر سمت راست منبر مسجد ابراهيم خليل نصب شد . « 2 » ابن طولون در سال بعد ، سپاهى را به مكه اعزام كرد ، اما هارون بن محمد ، عامل مكه ، با كمك سپاهيان عمرو بن ليث ، بر سپاه ابن طولون چيره شد و آنها را از مكه بيرون راند و ابن طولون در مسجد الحرام لعن شد . « 3 » روابط صفاريان با حجاز چندان دير نپاييد . در سال 271 ه . ق و در پى حمله برخى سادات علوى از مكه به مدينه و كشتار و غارت در آن شهر كه موجب تعطيلى مراسم حج و نيز تعطيلى نماز جمعه و جماعت شد ، معتمد خليفه عباسى ، در حضور حج گزاران خراسانى در بغداد اعلام كرد عمرو ليث را از منصب عمل الحرمينى عزل مىكند و دستور داد عمرو را بر منابر لعن كنند . « 4 » والى مكه ، يوسف بن ابيالساج ، در حمايت از عمرو ليث ، با امير جديدى كه عهدهدار كار حجگزاران شده
--> ( 1 ) . البلدان ، ص 143 ؛ العقد الثمين ، ج 2 ، ص 180 ؛ النجوم الزاهره ، ج 3 ، ص 40 . ( 2 ) . تاريخ طبرى ، ج 9 ، ص 599 . ( 3 ) . همان ، صص 652 - 654 ؛ تاريخ الموصل ، ج 2 ، ص 113 ؛ اتحاف الورى ، ج 2 ، ص 344 . ( 4 ) . تاريخ طبرى ، ج 15 ، صص 6626 - 6628 .