عباسى در پى ناامن شدن راه عراق به حجاز و قتل حاجيان و غارت كاروان‌ها از سوى قرمطيان ، يوسف را مأمور نبرد با آنها كرد كه به اسارت قرمطيان در آمد و به قتل رسيد . « 1 » از اين زمان تا حدود بيست سال ، قرمطيان بر راه‌هاى اصلى كاروان حاجيان سلطه يافتند و به كاروان‌ها اجازه عبور مىدادند . « 2 » 6 . صفاريان ( 247 - 393 ه . ق ) مؤسس اين سلسله ، يعقوب ليث صفار ( 247 - 265 ه . ق ) بود كه با تصرف نيشابور و برانداختن طاهريان ، حكومتى پديد آورد كه آن را نخستين حكومت مستقل ايرانى پس از اسلام مىتوان دانست . يعقوب ليث ، بنيان‌گذار سلسله صفاريان « 3 » كه دل‌مشغولىهاى فراوان داشت و روابطش نيز با خليفه عباسى به دلايلى چون برخورد با نمايندگان خلافت عباسى در ايالاتى چون خراسان ، كرمان ، فارس و خوزستان تيره شده بود ، نتوانست در حجاز نفوذ داشته باشد . يعقوب پس از آنكه خليفه عباسى ، معتمد ، اقدامات او را غير قانونى خواند ، به بغداد لشكر كشيد ، اما در جايى به نام دير العاقول در ساحل دجله شكست خورد ( سال 262 ه . ق ) و عقب‌نشينى كرد . پس از آن نيز در شوشتر درگذشت . « 4 » با مرگ يعقوب و روى كار آمدن برادرش ، عمرو بن ليث ، سياست وى بر پايه اطاعت از خليفه عباسى قرار گرفت . معتمد عباسى نيز در اين زمان با بحران و شورش عظيم زنگيان در جنوب عراق روبه‌رو بود . از اين‌رو ، براى سركوب آنان ، درصدد بهبودى روابط با صفاريان برآمد . خليفه عباسى افزون بر تأييد حكومت

--> ( 1 ) . تاريخ طبرى ، ج 11 ، ص 111 ؛ نظرى به تاريخ آذربايجان ، ص 133 . ( 2 ) . جهت اطلاع بيشتر ر . ك : دانش‌نامه حج و حرمين شريفين ، ج 4 ، صص 362 - 367 . ( 3 ) . الامصار ، صص 11 و 12 . ( 4 ) . سلسله هاى متقارن در ايران ، صص 57 - 59 ؛ تاريخ ايران ، سرپرسى سايكس ، صص 30 و 31 ؛ سلسله‌هاى اسلامى ، ص 334 .