از اين رو ، حتى برخى نظاميان ايرانى به سپاه مسلمانان پيوستند ؛ چنان‌كه چهار هزار ديلمى در نبرد قادسيه ( 16 ه . ق ) به صفوف عرب مسلمان پيوستند و در نبردهاى بعدى با ايران ، همانند فتح مدائن و جلولا ، در كنار آنان ، با ايرانيان جنگيدند و سپس در كوفه ساكن شدند . « 1 » اسلام زمانى به تمدن بشرى عرضه شد كه جامعه جهانى ، از جمله ايران ، از نظر عقيدتى و اجتماعى به بن‌بست رسيده بود . از اين رو مردم اين سرزمين ، با مشاهده دين اسلام ، شيفته آن شدند و استعدادهاى خود را در قالب آن به كمال رساندند . بنا بر نوشته محقق معاصر عرب ، ابراهيم حسن : ايرانيان از عرب‌ها به خوبى استقبال كردند ؛ زيرا آنان به سبب تسلط عرب ، از ظلم حكام و خدمات سپاهى رهايى يافته و با پرداخت جزيه ، از آزادى دينى نيز برخوردار مىشدند . همچنين گروهى از ايرانيان به سبب سادگى تعليمات اسلامى و مساواتى كه براى همه مقرر شده بود ، زود بدان گرويدند . صنعتگران و پيشه‌وران و طبقات متوسط و كشاورزان كه پيش از آن ، زير فشار طبقه اشراف بودند ، با رغبت پيرو اسلام شدند ؛ زيرا در سايه اسلام از آزادى و مساوات برخوردار مىشدند . « 2 » در تسليم و مسلمان شدن برخى شهرهاى ايرانى ، نقش كسانى چون سلمان فارسى را نبايد از نظر دور داشت . بنا به گزارش‌هايى ، سلمان در حملات مسلمانان به شهرهاى ايرانى ، به عنوان راهنما و مترجم عمل مىكرد . وى شرايط مسلمانان را كه يا بايد مردمان اين شهرها اسلام را بپذيرند يا جزيه دهند ، به زبان فارسى به ايرانيان ابلاغ مىكرد ؛ چنان‌كه در فتح شهرهاى واقع در عراق ، مانند بهرسير « 3 » ،

--> ( 1 ) . ر . ك : فتوح البلدان ، ج 2 ، صص 343 و 395 . ( 2 ) . تاريخ تحليلى اسلام ، حسن ابراهيم حسن ، ج 1 ، ص 249 . ( 3 ) . شهرى در سواد عراق نزديك مدائن ( معجم البلدان ، ج 1 ، ص 515 ) .