القصر الابيض « 1 » و مداين چنين كرد . « 2 » طبرى درباره سلمان نوشته است : « كان رائد المسلمين سلمان الفارسى كان المسلمون قد جعلوه داعيه اهل فارس » . « 3 » حكومت سلمان بر مداين به حكم عمر بن خطاب را نيز مىتوان از اسباب گرايش ايرانيان به اسلام دانست . عملكرد سلمان در مقابل حكمرانان ساسانى ، روى آوردن مردم را به اسلام تسهيل كرد ؛ هرچند اسلام ، پيش از حكومت سلمان بر آن شهر ، در ميان برخى ايرانيان رواج يافته بود . از ديگر عوامل مؤثر بر اسلام ايرانيان ، سكونت نظاميان عرب در ايران ، به ويژه در شرق آن بود . در اين منطقه چون نفوذ روحانيت زرتشتى ، كمتر از غرب ايران بود ، مردمان آن سامان زودتر به اسلام گرويدند . « 4 » سكونت عرب‌ها در سراسر ايران ، پس از فتح آن ، مشهود بود ؛ چنان‌كه در همان قرن اول هجرى ، همدان ، اصفهان ، فارس و نيز حدود قم ، كاشان ، قزوين و آذربايجان ، محل توجه و سكونت فاتحان بود . « 5 » افسران ، فرماندهان ، اشراف و دهقانان ايرانى ، نخستين كسانى بودند كه به اسلام گرويدند و از آن پس ، زير دستانشان به آنها پيوستند ؛ چنان‌كه برخى اسواران ايرانى ، در اوائل فتوح اسلامى ( در نبرد قادسيه ) مسلمان شدند . « 6 » از علل گرايش دهقانان به اسلام آن بود كه در مقام و موقعيت خود ابقا مىشدند . غرب ايران با سرعت بيشتر مسلمان شد ؛ چنان‌كه وقتى اشعث بن قيس در خلافت عثمان و آغاز خلافت امام‌على ( ع ) حاكم آذربايجان بود ، بيشتر مردم مسلمان بودند . « 7 »

--> ( 1 ) . ر . ك : تاريخ طبرى ، ج 3 ، ص 173 . ( 2 ) . ر . ك : تجارب الامم ، ج 1 ، ص 353 . ( 3 ) . تاريخ طبرى ، ج 4 ، ص 14 ؛ الكامل ، ابن‌اثير ، ج 2 ، ص 514 . ( 4 ) . عصر زرين فرهنگ ايران ، صص 142 - 413 . ( 5 ) . تاريخ مردم ايران ، ج 2 ، ص 370 . ( 6 ) . فتوح البلدان ، صص 372 و 373 ؛ تاريخ طبرى ، ج 4 ، ص 190 . ( 7 ) . فتوح البلدان ، ص 329 .