امپراتورى بزرگ مشرق‌زمين را پديد آورد . كمبوجيه ، جانشين كوروش ، با تصرف مصر ( سال 525 ق . م . ) « 1 » قلمرو هخامنشيان را وسعت قابل توجهى بخشيد . بدين‌ترتيب ، بزرگ‌ترين ساختار سياسى و امپراتورى آسيا در عصر باستان پديد آمد « 2 » ، به گونه‌اى كه در آن زمان ، مرزهاى سياسى اين امپراتورى ، از شرق به رود پنجاب در هند و در غرب به صحراى ليبى مىرسيد . « 3 » آخرين پادشاه قدرتمند سلسله هخامنشى ، داريوش اول ( 522 - 486 ق . م . ) بود كه براى بهتر اداره كردن سرزمين‌هاى زير سلطه خود ، تشكيلات ادارى تازه‌اى وضع كرد . از زمان داريوش ، درگيرىها و رقابت هخامنشيان با يونانيان آغاز شد كه برخى تاريخ‌نگاران ، از اين جنگ‌ها ، با تعبير « برخورد شرق و غرب » ياد كرده‌اند . در پى انحطاط هخامنشيان كه از زمان خشايارشا آغاز شد و در زمان داريوش سوم به اوج خود رسيده بود ، اسكندر مقدونى پس از تسلط بر يونان ، به قلمروى هخامنشيان در شرق لشكركشى كرد . او با شكست دادن سپاه هخامنشيان ، شوش و تخت جمشيد ( 331 ق . م . ) را تسخير كرد . بدين ترتيب ، ايرانيان حدود هشتاد سال ، زير سلطه اسكندر و جانشينانش قرار گرفتند كه در تاريخ ، از آنان به نام سلوكيان ( نام يكى از فرماندهان اسكندر ) ياد مىشود . « 4 » سومين قوم آريايى كه موفق به تشكيل حكومت در ايران باستان شدند ، اشكانيان ( پارت‌ها ) بودند . آنان ضد سلوكيان شوريدند « 5 » و با عقب راندن تدريجى بيگانگان از شمال شرق و ديگر سرزمين‌هاى اشغال شده ، دولتى را تأسيس كردند كه به نام

--> ( 1 ) . تاريخ ايران باستان ، حسن پيرنيا ، ج 1 ، ص 489 . ( 2 ) . تاريخ تمدن ، ويل دورانت ، ص 231 ؛ ايران از آغاز تا اسلام ، صص 118 - 125 . ( 3 ) . تاريخ ايران باستان ، دياكونوف ، صص 102 - 105 . ( 4 ) . اشكانيان ، صص 9 - 42 ؛ تاريخ مردم ايران ، ج 1 ، صص 208 و 209 . ( 5 ) . ايران از آغاز تا اسلام ، ص 285 ؛ اشكانيان ، صص 55 - 58 .