بعدها شاخه‌هايى از اين آريايىها دوباره دست به هجرت زدند ( در هزاره اول ق . م ) و وارد سرزمينى شدند كه بعدها به سبب ورود ايشان ، ايران خوانده شد . مهاجرت تازه‌واردان ، در سه گروه متمايز « ماد ، پارس و پارت » به غرب ، شرق و جنوب ايران ، سبب شد با غلبه بر بوميان - كه از نژاد آنان اطلاع دقيقى در دست نيست - و كشاكش با اقوام گوناگون و تحليل بردن بوميان ، تركيبى از جمعيت را به وجود آوردند كه پس از آن ، با هويت ايرانى شناخته مىشوند . « 1 » اين قوم تا ورود اسلام به سرزمينشان ، در طول چند قرن ، چهار سلسله حكومت را تجربه كردند كه عبارتند از : ماد ( 655 - 550 ق . م ) ، هخامنشى ( 550 - 330 ق . م ) ، اشكانى ( 248 ق . م - 224 م ) و ساسانى ( 227 - 652 م ) . مادها حدود هفت سده پيش از ميلاد ، نخستين دولت آريايى را در غرب ايران ، به مركزيت هگمتانه ( همدان ) تأسيس كردند و حدود يك سده ، حكم راندند . اوج حكومت آنان در زمان هُوَخشَتره ( 633 - 585 ق . م ) بود كه افزون بر سرنگونى دولت نظامى آشور به پايتختى نينوا ( سال 610 ق . م ) ، بخش‌هايى از شمال بين النهرين و آسياى صغير را نيز به قلمرو مادها افزود . « 2 » سرانجام اين دولت ، به دست كوروش ، مؤسس سلسله هخامنشى ، منقرض شد . كوروش ، با تصرف قلمروى دولت‌هاى ماد ، ليديه ( لوديه ) در آسياى صغير در سال 546 ق . م . « 3 » و نيز دولت بابل يا همان كلده جديد در سال 539 ق . م . نخستين

--> ( 1 ) . ر . ك : ايران قديم ، ص 26 ؛ تاريخ ايران باستان ، پيرنيا ، ج 1 ، صص 154 - 155 ؛ تاريخ سياسى اجتماعى و فرهنگى ايران ، صص 11 - 15 ؛ تاريخ ملل قديم آسياى غربى ، ص 147 . آثار به دست آمده از كاوش‌هاى باستان‌شناسى در مناطق مختلف ايران ، بيانگر وجود تمدن‌هاى كهن در اين سرزمين ، پيش از ورود آريايىهاست . تمدن ايلام و تمدن كاسىها از آن جمله‌اند . ( 2 ) . تاريخ ايران باستان ، دياكونوف ، صص 46 - 64 ؛ تاريخ ايران باستان ، حسن پير نيا ، ج 1 ، صص 168 و 185 ( 3 ) . ايران از آغاز تا اسلام ، صص 136 - 143 ؛ تاريخ مردم ايران ، ج 1 ، صص 116 - 128 .