محمود سامانى
181
مناسبات ايرانيان با حجاز در دوره هاى مختلف تاريخ اسلامى ( فارسى )
حكومت عثمانى بر سرزمينهاى جنوب عراق نظارت كامل نداشت و اين سرزمينها معمولا شاهد قدرت يافتن قبايل عرب بود . ناامنى ، گرفتن ماليات فراوان از حاجيان در طول مسير ، و معطل كردن آنان به بهانههاى گوناگون باعث مىشد گاه عبور كاروانهاى حج از اين مسير ، از سوى شاهان ايران ممنوع شود . در نامهاى كه شاه عباس دوم به شريف مكه نوشت ، به منع حاجيان براى عبور از راه بصره اشاره و بازگشايى راه حج وابسته به تعهد حاكم بصره و شريف مكه به برقرارى امنيت در طول مسير شده است . « 1 » نه - مصادره اموال حجاج و زايران ايرانى گاهى ضرب و شتم و كور كردن برخى از ايرانيان و بىتفاوتى نسبت به دادخواهى آنان موجب تيرگى روابط مىشد . چنان كه على محمد صالح كه حمله دار حجاج ايرانى بود براى انتقال آنان ، شتران و اسبانى خريد اما محافظ محمل شريف عبدالرحمن پاشا آنها را مصادره كرد و فروخت . چون حمله دار شكايت كرد وى را مورد ضرب و شتم قرار داده و شكنجه كردند كه منجر به نابينايى ايشان شد . سوءاستفادههاى مالى حكام بصره ، غارتگرى دزدان عرب و اهمال مباشران امر حج كه گاه سبب دير رسيدن زائران و محروم ماندن از انجام مناسك حج مىشد . از اين رو بسيارى از ايرانيان همراه شدن با كاروان شام را به سبب امنيت بيشتر آن ترجيح مىدادند . در عين حال درباريان و صاحب منصبان و علماء هنگام عزيمت به حج توصيه نامههايى از جانب شاه خطاب به امراى طول مسير و نيز شريف مكه همراه مىبردند تا امنيت سفرشان تضمين باشد .
--> ( 1 ) . سفرنامه شاردن ، ج 2 ، ص 616 ؛ ر . ك : احياء الملوك ، ص 479 ؛ مقالات تاريخى ، دفتر 11 ، صص 62 - 68 .