محمود سامانى
130
مناسبات ايرانيان با حجاز در دوره هاى مختلف تاريخ اسلامى ( فارسى )
پس از ارغون ، گيخاتو چهار سال ( 690 - 694 ه . ق ) حكومت كرد كه از اقدامات او درباره حج و حرمين و ارتباط با حجاز اخبارى در دست نيست . غازان خان ( 694 - 704 ه . ق ) حكومت جانشين گيخاتو محمود غازان خان نقطه عطفى در روابط ايران با حجاز محسوب مىشود ؛ زيرا با مسلمان شدن او « 1 » در همان سال آغاز حكومتش و اعلام رسمى دين اسلام ، مغولان در ايران ، مسلمان شدند . در واقع ، تبديل شدن حكومت ايلخانيان به دولتى اسلامى ، آنان را مقيد ساخت تا نسبت به فريضه حج و حرمين بىاعتنا نباشند . اسلام آوردن ايلخانان ، سبب علاقهمند شدن آنها به امر حج و مسائل سرزمين حجاز شد كه نتيجه آن ، مشروعيت يافتن حكومت آنان در نگاه مسلمانان بود . ايلخانان از همان آغاز مسلمانى خود ، اقدامات قابل توجهى در راستاى اعزام كاروانهاى زيارتى به مكه و بهرهبردارى سياسى - اجتماعى از اين امر انجام دادند . اهداف ايلخانان از توجه به حجاز را مىتوان چنين برشمرد : الف ) بهرهگيرى ايلخانان از تأثيرات سياسى و اجتماعى فريضه حج در بين مسلمانان جهان از جمله ابراز مسلمانى خود و زدودن خاطره تلخ حمله مغول و قرار گرفتن آنها در برابر جهان اسلام ؛ ب ) رونق بخشيدن به تجارت از طريق حج كه براى مغولان از اهميت بسيارى برخوردار بود ؛ ج ) عرضاندام در مقابل مملوكان مصر كه پيشروىهاى مغول را متوقف كرده بودند ؛ د ) رقابت با اردوى زرين مغول .
--> ( 1 ) . غازان خان سنى حنفى بود ، ولى در موارد مختلف از طريق زيارت آرامگاههاى ائمه در عراق و ايجاد دارالسياده در شهرهاى بزرگ براى حمايت از بازماندگان اهل بيت پيامبر ( عليهم السلام ) ، ارادت و عنايت خود را به مذهب شيعه نشان داد . ( ر . ك : سلسلههاى متقارن در ايران ، ص 43 ) .