محمود سامانى

117

مناسبات ايرانيان با حجاز در دوره هاى مختلف تاريخ اسلامى ( فارسى )

اندكى بعد ، ديگر بار نام وى از خطبه حذف شد . سرانجام با مرگ آلب ارسلان و خليفه القائم عباسى ، در پى نامه المستنصر فاطمى ، امير مكه بر خلاف ميلش ، به نام فاطميان خطبه خواند . « 1 » 3 . ملك‌شاه ( 465 - 485 ه . ق ) جانشينان آلب ارسلان راه او را ادامه دادند و با اشراف ارتباط برقرار كردند . البته تا اواخر سلطنت ملك‌شاه ، معمولًا به نام فاطميان خطبه مىخواندند تا اينكه سال 479 ه . ق ملك‌شاه همانند آلب ارسلان پيروزىهايى در شام به دست آورد و قدرت خود را به فاطميان و امير مكه نشان داد . در پرتو اين جريان ، امير مكه تغيير موضع داد و نام خليفه فاطمى را از خطبه انداخت و به نام خليفه عباسى خطبه خواند . « 2 » چند سال بعد ( سال 484 ه . ق ) ، ملك‌شاه سلجوقى كه در اوج قدرت بود ، مصمم شد مكه را به قلمرو خود بيفزايد تا بدين وسيله ، براى هميشه به سلطه فاطميان بر آن سرزمين پايان دهد . بدين منظور ، سپاهى به حجاز فرستاد كه بر مدينه و مكه چيره شدند . اين سپاه با مردم مكه به زشتى رفتار كرد ، به گونه‌اى كه سال بعد ، امير مكه ، محمد بن ابى هاشم براى دادخواهى به بغداد آمد . « 3 » مرگ ناگهانى ملك‌شاه و آشفتگى اوضاع پس از او سبب شد با بيرون راندن سپاه وى از مكه ، بار ديگر خطبه به نام فاطميان خوانده شود . « 4 » اين جريان هيچ‌گاه تا پايان حكومت فاطميان جز برخى سال‌ها تغيير نيافت و در نهايت ، صلاح‌الدين ايوبى ( 564 - 589 ه . ق ) به اين استيلا پايان داد و با سرنگون كردن فاطميان ، يك بار ديگر به نام خليفه عباسى ، كنار نام

--> ( 1 ) . تاريخ الاسلام ، ج 31 ، ص 29 ؛ اتحاف الورى ، ج 2 ، ص 475 . ( 2 ) . الكامل ، ج 10 ، ص 158 ؛ نهاية الارب ، ج 23 ، ص 249 . ( 3 ) . اتحاف الورى ، ج 2 ، ص 485 . ( 4 ) . صبح الاعشى ، ج 4 ، ص 275 .