محمد باقر النجفي

66

مدينه شناسى ( ط مشعر ) ( فارسى )

چنين حديثى در مجموعه‌هاى حديث وجود ندارد و آنچه نوشته شده است ، به گونهء ديگرى است : بخارى در « كتاب المغازى » از « صحيح » و با توجّه و مراجعه به « فتح‌البارى ، شرح صحيح‌البخارى » « 1 » و ذيل شرح واقعهء بدر ، به گفتهء كعب بن مالك رضى الله عنه اشارت كرده كه او در شرح همين مقطع مهمّ تاريخى گفته است : « . . . إنّما خَرَجَ رسول اللَّه يُريد عير قريش . . . » . اين روايت از يحيى بن بكير ، به نقل از اللّيث و او از عقيل به روايت از ابن‌شهاب و او از عبدالرّحمن بن عبداللَّه بن كعب به نقل از عبداللَّه بن كعب روايت شده است . ابن‌حجر عسقلانى ذيل آن روايت را از طريق على بن طلحه از ابن‌عبّاس چنين ثبت كرده است : « أقبلت عير لأهل مكة من الشام ، فخرج النبيّ يريدها . . . » . « 2 » احمد بن حنبل مسند حديث را عبداللَّه بن كعب بن مالك دانسته و لفظ او را همان : « يريد عير قريش » ثبت كرده است « 3 » . موسى بن عقبه در « مغازى » خود به نقل از بيهقى « 4 » فقط به نقل اين‌كه « حضرت به قصد ايشان ( كاروان ) از مدينه بيرون شد » بسنده كرده و از جمله‌اى كه ابن‌اسحاق يا واقدى آورده‌اند ، يادى نمىكند ؛ در حالى كه مغازى او نزد محدّثان بزرگ تاريخ اسلام ، درست‌ترين كتاب مغازى شناخته شده است . با توجّه به اين مدارك ، آنچه مىتوان به آن از نظر تاريخى اطمينان آورد ، همان كلمهء « يريد » و « يريدها » يا دسترسى به كاروان ابوسفيان بوده است و نمىتوان با يك گفته و يا به استناد كلمهء قالوا آن هم در كتابى كه دويست سال پس از هجرت پيامبر صلى الله عليه و آله تأليف شده است ، موضوعى چنين بااهميّت را مورد قبول قرار داد .

--> ( 1 ) . ج 7 ، ص 285 ، حديث 3951 ( 2 ) . « كاروان اهل مكه از شام رسيد و پيامبر صلى الله عليه و آله به‌قصد آن ( از مدينه ) خارج شد . » ( 3 ) . « مسند » ، ج 3 ، ص 457 ( 4 ) . نك : « دلائل‌النّبوه » ، ج 2 ، ص 270