سپس به گفتهء ابن‌عمر استناد جسته كه : « إذا دخله صلّى إلى الأسطوانة المخلّقة و كان ذلك مصلّى رسول اللَّه . . . » « 1 » بنابر اين ، آنچه مسلّم است ، محلّ سجدگاه محمّد رسول اللَّه صلى الله عليه و آله بعد از تغيير جهت قبله ، در كنار ستون سوم ، كه در آن ايّام حدوداً در خارج شبستان واقع شده و بعدا مخلّقه گرديد ، قرار داشته است ؛ چنان كه روايت يحيى ، حديث موسىبن سلمه را به ياد ما مىآورد كه : « رأى أبا الحسن عليّبن موسى الرّضا يصلّي إلى هذه الأسطوانة الخارجة » . « 2 » پس از رحلت پيامبر صلى الله عليه و آله ، مسجد قبا از طرف خليفهء سوم ؛ عثمان‌بن عفّان تعمير شده و مساحت آن گسترش يافته است . نورالدّين سمهودى در نيمهء دوم قرن نهم هجرى و با توجّه به موقعيّت بناى مسجد در آن ايّام ، از ابن‌شبه نقل قول مىكند كه : « انّ ما بين الصّومعة إلى القبلة زيادة زادها عثمان‌بن عُفّان » . « 3 » صومعه ، در استنادِ ياد شده ، همان محلّ مناره‌اى است كه در زاويهء غربى مايل به جانب شام ساخته شده است . بنابر اين ، قسمت‌هاى اضافه و افزوده‌شده توسّط عثمان‌بن عُفّان شامل قسمت شرقى و شمالى مسجد و قسمت غربى - شمالى جانب درِ بزرگ تا محلّ مئذنهء فعلى بوده است . پس از عثمان‌بن عفّان ، بناى مسجد قبا ، از سمت شرقىِ آن ، توسّط « عُمربن عبدالعزيز » والى مدينه ، در عهد « وليدبن عبدالملك اموى » ( 93 - 87 ق . ) توسعه يافت و ساختمان قديمى آن ، به طور كلّى دوباره‌سازى شد . مورّخان گفته‌اند : در اين تجديد بنا ، مصالح جديدى ؛ از قبيل سنگ ، آهن و گچ ، جايگزين مصالح قديمى گرديد و به احداث منارهء بلند و كاشىكارى ديوار و محراب

--> ( 1 ) . « اگر شخصى وارد آن مسجد شد ، به سوى ستون - گچ‌كارى شده - روى آورد نماز گزارد ، آنجا محلّ نماز خواندن رسول گرامى بوده است . » ( 2 ) . « ابوالحسن علىبن موسى الرضا عليهم السلام را ديده است كه تا ( كنار ) اين ستون بيرونى ، نماز به جاى مىآورد . » ( 3 ) . « ميان صومعه تا قبله ، فاصله‌اى است كه عثمان بن عفان آن را افزوده است . »