5 / الف : توسعهء مهدّى عباسى پس از خليفهء اموى ، وليد بن عبدالملك ( 96 - 86 ق . ) ابوالعبّاس عبداللَّه ، اول خليفهء عباسى ( 136 - 132 ق . ) تغييرات و توسعهء مختصرى در مسجد به وجود آورد . امام ابواسحاق حربى در « المناسك و اماكن طرق الحج و معالم الجزيره » ( ص 388 ) و ابن‌رسته در « الأعلاق النّفيسه » ما را از سنگ‌نبشته‌اى مطّلع مىكنند كه از كارهاى انجام يافته از سوى خليفهء اوّل عبّاسى در مسجد چنين ياد شده است : « أمر عبداللَّه أمير المؤمنين بزينة هذا المسجد و ترتيبه و توسعة مسجد رسول‌اللَّه - صلّىاللَّه عليه [ وآله ] وسلّم - سنة اثنتين و ثلاثين و مائة ابتغاء رضوان اللَّه و ثواب اللَّه و إنّ اللَّه عنده ثواب الدنيا و الآخرة و كان اللَّه سميعاً بصيراً » . « 1 » آنگاه ابوجعفر عبداللَّه منصور ، دوّمين خليفهء عباسى تصميم گرفت بار ديگر مسجدالنبى را توسعه دهد . ابن‌زباله از دانشمندان مدينه ، متّفقاً . از « عبدالعزيز بن محمد » و « محمدبن اسماعيل » روايت مىكند كه به استناد آن ، سمهودى و ابن‌نجّار و ابن‌رسته « 2 » قول آنان را پذيرفته ، مىنويسند : « حسن‌بن زيد نامه‌اى به ابوجعفر نوشت و ضمن آن پيشنهاد كرد كه مسجد النبى را از جانب شرق به حدّى توسعه ده تا حجره و مقبرهء رسول اللَّه در وسط مسجد قرار گيرد . » لازمهء اجراى چنين پيشنهادى ، از بين رفتن خانهء عثمان بن عفان و ضميمهء آن به مسجد بود كه در مشرق مسجد قرار داشت و « حسن بن زيد » بىآن كه متعرّض

--> ( 1 ) . « عبداللَّه ( امير المؤمنين ) دستور تزيين و ترتيب و توسعهء مسجد پيامبر را در سال 132 هجرى صادر كرد و اين اقدام را براى جلب رضايت خداوند و ثواب اخروى انجام داد كه خداوند پاداش در دنيا و آخرت مىدهد و او شنوا و بينا است . . . » ( 2 ) . نك : « الأعلاق النّفيسه » ، ص 72