محمد بن أحمد الفاسي المكي ( مترجم : محمد مقدس )
54
شفاء الغرام بأخبار البلد الحرام ( فارسى )
يك « ميل » داريم كه سخن « اصمعى » و هواداران شافعىِ وى و ديگران است . فاكهى همچنين يادآور شده است كه در گذشته مردم براى سكونت ( در مكه ) ، از چاه واقع در مسجد نزديك ويرانههاى ديوار در بالاى مكه ، فراتر نمىرفتند ؛ زيرا در مطلبى با عنوان « ذكر محلهايى از مكه كه نماز در آنها مستحب است و آثار برجا مانده از پيامبر صلى الله عليه و آله » آورده است : . . . از جمله مسجدى است در بالاى مكه نزديك ويرانههاى ديوار كنار چاه « جبير بن مُطْعم بن عدىّ بن نوفل » كه آن را « بئر عليا » ( چاه بالايى ) مىنامند و گفته مىشود كه پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله در آن نماز گزارده است . آنگاه مىگويد : از برخى فقهاى اهل مكه شنيدهام كه گفتهاند : مردم در سكونت خود در گذشتههاى دور ، از اين چاه فراتر نمىرفتند و در اين سوى مسجد بودند و آن سوى مسجد خالى بوده است . « عمر بن ابىربيعه » يا ديگرى ، در ابيات ذيل ، از اين چاه ياد كرده است : - نزلت بمكة في قبائل نوفل * ونزلت خلف البئر أبعدَ منزل - حذراً عليها من مقالة كاشح * ذَرِبِ اللِّسان يقول ما لم يفعل « در مكه بر قبايل نوفل پشت چاه در دورترين خانه وارد شدم . » « در آنجا از سخنان آدم كينه توز و بد زبانى كه فقط حرف مىزند ، بيم داشتم . » از « ابويحيى بن ابىميسره » شنيدم كه مىگفت : آخرين خانهها در كنار ويرانهها در حدود اين مكان بود و به گفتهء « عطاء » استدلال مىكند كه مىگفت : اگر حاجى از ويرانهها در گذرد ، هر چه مىخواهد مىتواند انجام دهد . مسجد مزبور ، همان مسجد معروف به « مسجد الرايه » و چاه مورد اشاره ، نيز احتمالًا همان چاهى است كه در اين مسجد وجود دارد و نزد مردم مشهور است و از آن آب بر مىدارند و احتمال دارد همان چاهى باشد كه در نزديكى چاه « ابىمره » در نزديكى اين مسجد از سمت بالا ، واقع است كه اكنون حدود دوازده سال است كه خشك شده و نسبت به چاه فعلى ، از آن دور تر است و اولى نزديكتر است ، ( خدا عالم است ) . امروزه خانههاى بسيارى در بالاى مسجد و چاه مزبور از دو سوى وادى ؛ يعنى