همان سمتى كه در جهت راست بالاى مكه معظمه قرار دارد ، « 1 » متعلق به مردم وجود دارد . و از كوه‌هاى پيرامون مكه بنا بر آنچه « ازرقى » ذكر كرده است ، « 2 » دو كوه اخشب ؛ يعنى كوه « ابوقبيس » و « جبل احمر » است ؛ زيرا مىگويد : دو اخشب مكه يكى ابوقبيس ؛ يعنى كوه مشرف بر « صفا » به طرف « سويدا » و « خندمه » است و پس از آن مطالبى دربارهء ابوقبيس مىگويد : . . . و اخشب ديگر ، كوهى است كه به آن « جبل احمر » مىگويند كه در جاهليت « اعرف » ناميده مىشد و آن كوهى است كه از پيش رو به قُعَيْقعان و خانه‌هاى عبداللَّه‌بن زبير مشرف است . « ابن‌اثير » و « محبّ طبرى » دربارهء دو اخشب مكه ، همان مطلبى را كه ازرقى گفته است آورده‌اند ، ولى قاضى عياض در « المشارق » و ياقوت ( حموى ) در « مختصر معجم البلدان » « 3 » دربارهء « جبل احمر » ، مطلب مغايرى گفته‌اند ؛ « قاضى عياض » گفته است : دو اخشب ، دو كوه هستند كه گاهى در شمار مكه و گاه در شمار مدينه مىآيند ؛ يكى « ابوقبيس » است و ديگرى قعيقعان و گفته مىشود كوه ديگر « جبل احمر » است‌كه به آنجا مشرف است و هر دو را « جبجبان » « 4 » مىنامند و ابن‌وهب مىگويد : دو اخشب ، دو كوهى است كه پايين عقبهء منا ، بالاى مسجد الحرام قرار دارند ؟ اينكه گفته . . . « و گاهى در شمار مدينه مىآيند » چه بسا در اصل - و به دليل آنچه كه به نقل از « ابن‌وهب » نقل كرده - بايد مىگفت : در شمار منا . ( خداوند آگاه است ) . ياقوت مىگويد : اخشب دو جاست ؛ اخشب شرقى و اخشب غربى كه هر دو را دو اخشب ( اخشبان ) مىگويند . شرقى همان كوه « ابوقبيس » است و غربى كوه « قعيقعان » . و گفته مىشود : آن دو ، « ابوقبيس » و « جبل احمر » است كه بر آنجا مشرف است و در « معجم البلدان » توضيح داده شده‌اند . « 5 »

--> ( 1 ) - منظور سمت جادهء « المدعا » است . ( 2 ) - اخبار مكّه ، ج 2 ، ص 266 ( 3 ) - منظور كتاب « المشترك وضعاً و المفترق صقعاً » ( صفحه 16 ) است . ( 4 ) - نك : معجم البلدان ، ج 1 ، ص 122 ( 5 ) - « اخبار مكه » ، ج 2 ، ص 203 - 202