حاجى طرخان اين شهر مرتفع است و ما بين دو سه شعبه رودخانه واقع است . يك شعبه از كنار شهر مىگذرد و ديگرى از ميان شهر . پل‌هاى متعدده بر روى آن در هر محله بنا كرده‌اند . شهر وسيعى است خيابان‌هاى خوب و عمارت و مساجد و كليسياها دارد . باغ ملتى هم كه عصرها و شب‌ها مجمع خاص و عام است متعدد است . مسجد ناصرى نيز كه متعلق به مسمانان است و به نام نامى همايون موسوم كرده‌اند ، مسجد خوبى است و به طور بالاخانه ساخته شده است و بايد از پله‌هاى چوبين بالارفته وارد مسجد وشند . ساكنان اين بلد همه تاتار و ايرانى و روس و چركس و غالوق و قزاق و غيره است . بخارى را در اين شهر به وضع خاصى مىسازند . در گوشهء اطاق به طور خروجى از كاشى سفيد پيش آورده آتش را از عقب مىافروزند ، بعد به واسطهء منافذى كه در اين خروجى تعبيه شده است هواى گرم را وارد اطاق‌ها مىنمايند . پنج‌شنبه هفدهم شهر شوال‌المكرم در همان رودخانهء ولگا حركت شده در همه جا رو به سمت شمال مىرفتيم . ساراتسين جمعه هجدهم شوال نزديك صبح وارد اسكلهء ساراتسين شديم . از حاجىطرخان تا ساراتسين سيصد كيلومتر است . اين شهر در بلندى و در كنار رودخانهء ولگا واقع است و طول شهر به سمت رودخانه است . يك شعبه‌اى از رودخانه از وسط شهر مىگذرد و شهر را به دو قسم تقسيم نموده است . پلى بر روى آن نصب كرده‌اند كه عبور و مرور عابرين از آنجا مىشود و برابر پل پله‌هاى چوبين ساخته‌اند كه پياده‌ها از آنجا بالا رفته وارد فضاى مرتفع شهر مىشوند و از براى درشكه راه ديگرى است كه از سمت يمين پل مىروند ، قدرى دور تر است . چون پاى من بعد از افتادن از درشكه چند روز است درد مىكند و آثار نقرس بروز كرده است به درشكه سوار شده از سمت يمين رفتم . اتباع و احمال و اثقال را از پله‌ها بالا بردند و به جهت آن كه اسباب حركت در آن ساعت فراهم نبود به عمارتى رفته منزل نموديم تا بعد از تهيه اسباب راه حركت نماييم . اين شهر در