سلطان مراد ميرزا حسام السلطنه
41
سفرنامه مكه ( دليل الأنام في سبيل زيارة بيت الله الحرام والقدس الشريف ومدينة السلام ) ( فارسى )
و نارواج ماند تا در سنهء 1812 مسيحى ، كه تاكنون كه سنه 1881 مسيحى است ، نزديك هفتاد سال مىشود ، قولتون صاحب ، پرههاى متحرك پاپن را اختيار نموده سبب رواج كشتى پرهدار گشت و اول كشتى بخار كه در بحار ، سيّال و سيّار شد ، نان آن ذوذنب بود . و واضع و مخترع كشتى مارپيچدار يكى از مهندسين سُوئِدْ بود كه در سنهء 1736 مسيحى اختراع نمود ، اگرچه تاريخ اختراع آن قبل از تاريخ رواج كشتى پرهدار به نظر مىآيد ، ولى چون پاپن صاحب پيش از اختراع مهندس مزبور مخترع كشتى بخار پرهدار شده بود و سالها متروك ماند تا قولتونصاحب رواج داد ، بنابراين اختراع پرهدار مقدم بر مارپيچ است . وضع كشتى پرهدار اين است كه چرخ پرهدار داراى پرههاى متعدد است و در منتصف طول كشتى از دو طرف نصب شدهاند ، متصلًا بر آب مىخورد و نقطهء اتكايى حاصل نموده كشتى را به جلو مىبرند . وضع كشتى مارپيچدار اين است سه يا چهار پرهء منحنى كه هر يك به شكل سطح مارپيچى است ، در عقب كشتى واقع است و در حول محورى حركت مىنمايند كه متوازى است با امتداد طول كشتى و به واسطهء مارپيچ بودن آن پرهها اين آلت مانند پيچ به آب فرو رفته حركت مىنمايند و به همان ترتيب كشتى را حركت مىدهد . و كشتى سلطانى واپور بخار پرهدار بود ، طول آن سى و يك ذرع و تقريباً صد فوت است . شنبه بيست و هشتم رمضان صبح در اطراف عمارت معتمد گردش كردم . اين عمارت در وسط باغچه واقع است . اطاقهاى فوقانى و تحتانى دارد و اطراف آن از چهار سمت ايوان است و تختهپوش كردهاند عمارت خوش طرحى است و حمام خوبى هم در سمت غربى آن ساختهاند كه رختكن آن از يكطرف به باغچه عمارت درْبچه دارد . عمارت ديگرى هم در سمت شرقى آن در اين دولت ساختهاند كه آن هم با اختصارش خالى از امتياز نيست و بعد از گردش عمارت معتمدى ، بيرون آمده به تماشاى برج سلطانى رفتم . اين برج را جناب ميرزا سعيدخان مؤتمن الملك كه اكنون به توليت آستانه مقدسه رضويه سرافرازى دارند ، در زمانى كه وزارت امور خارجه و ادارهء حكومت گيلان را داشته است از جانب دولت بنا كردهاند . بعد به توسط ميرزا محمدحسين مستوفى كه از جانب مرحوم نظامالدوله نايبالحكومهء گيلان بود ساخته شد . پس از آن ، جناب معتمدالملك در حكومت گيلان ناتمامى آن را به اتمام رسانيدند . اين برج پنج مرتبه است