دانستند ، به همين جهت مذهب مالك در كشور اندلس و ممالك افريقيه رواج يافت و تاكنون اين مذهب در آن نواحى رواج دارد . 1 امويان اندلس سازمانهاى دولتى و ادارى خود را از روى سازمانهاى دولتى بنى العباس در خاورزمين انگاره گرفته و اقتباس نموده بودند و وزارتخانه‌هائى به شكل وزارتخانه‌هاى خاورزمين و دربار آل عباس - كه بدست ايرانيان تأسيس گرديده بود بوجود آوردند ، مع الوصف از پذيرفتن كلمهء : « ديوان » - كه يك كلمهء پارسى سره بود ، و در خاورزمين بر وزارتخانه‌ها اطلاق مىگرديده - خوددارى نمودند ، و بجاى كلمهء ديوان كلمهء : « خطه » عربى را برگزيدند . چنان كه : در دربار خاندان عباس در خاورزمين ( بغداد ) وزارتخانه‌ها را : ديوان الرسائل ، ديوان الوقوف و الصدقات ، ديوان الخراج ، ديوان الجنود ، ديوان الرد و غيره مىگفتند . در باخترزمين و دربار اموى در قرطبه همين وزارتخانه‌ها را : خطة الرسائل ، خطة الوقوف و الصدقات ، خطة الخراج ، خطة الجنود ، خطه الرد و غيره مىناميده‌اند . فرهنگ ، مدنيت ، ادبيات ، هنر و بالاجمال تفكر اسلامى در خاورزمين نقش : رهبر ، پيشتاز و پيشرو را داشته است : با اينكه در خلال اين بحث اشارهء رفت كه مدنيت و فرهنگ اسلام در باختر و دربار اموى در اندلس مقتبس از مدنيت و فرهنگ اسلام در خاورزمين بوده است مع الوصف اين خود يك بحثى است كه : از اين دو مدنيت و دو فرهنگ اسلام كه از حيث شروط ، محيط سياسى و سرزمين باهم اختلاف داشته‌اند كدام‌يك نقش بنيادگذار ، رهبر و پيشرو را داشته است ؟ دو دستگاه خلافت اسلامى در مشرق و مغرب روبروى هم بر سرزمينهاى امپراطورى عظيم و پهناور اسلامى در مشرق و مغرب فرمانروائى مىكردند ، و دو شهر بزرگ : « بغداد » در خاورزمين ، و « قرطبه » در سرزمين باختر دو كانون و دو مركز بزرگ مدنيت با عظمت و جبروت و فرهنگ خلاقه اسلامى بوده‌اند . و گنجينهء عظيم و وسيع علوم و معارف اسلامى از اين دو كانون سرچشمه گرفته است .

--> ( 1 ) - نفح الطيب عن غصن الاندلس الرطيب - ج - 8 - ص 799 ص 193