مىگويند تنها كتابخانهء دربار خلافت در شهر دار الخلافه « قرطبه » در عهد الحكم المستنصر داراى چهار صد هزار جلد كتاب بوده است 1 . و در شهر غرناطه بيش از هفتاد كتابخانه دائر بوده است 2 خلفاى اموى اندلس به پيروى از نياكان خود خلفاى اموى خاورزمين ( دمشق ) سياست نژادپرستى و عصبيت قومى عربى را بشدت پيروى مىكرده ، و فرمانروائى خود را بر شالوده مقدم داشتن عنصر عرب بنياد نهاده بودند ، و همين چهرهء عربى خلافت امويان اندلس يكى از جهات ممتازه آن از خلافت نيمه ايرانى آل عباس در خاورزمين بوده است . در مدنيت و فرهنگ اسلام امويان اندلس هر چيز كه رنگ ايرانى و به نحوى به پارس يا پارسيان پيوستگى داشت از آن دورى مىكردند ، حتى ، در مذهب و فقه نيز راه خلاف پيمودند . چه در خاورزمين در بغداد مذاهب نيمه يا تمام ايرانى : حنفى ، شافعى ، حنبلى ، شيعه ، اسماعيليه ، و غيره انتشار و رواج داشت ، درحالىكه در قرطبه و ديگر شهرستانهاى اندلس مذهب فقهى مالك - كه چهرهء عربى بحت دارد - ترويج مىگرديده است . مالك يكى از پيشوايان چهار مذهب جمهور است ، هنگامى كه خاندان عباسى روى كار آمدند وى در شهر مدينه مىزيست بنياد مذهب فقهى مالك بر مخالفت با سه مذهب ديگر اعنى ، حنفى ، حنبلى ، و شافعى بوده است زيرا بنيادگذاران آنها يا طرفداران آنها ايرانيان بوده‌اند ، مالك در بنياد فقه خود به اصول عقليه و رأى هرگز عمل نمىكرد ، زيرا : اصول عقليه و رأى از زائيده‌هاى انديشه و خرد فقهاى ايرانى ابو حنيفه و احمد و غيره بوده است . بارى مالك كه از رفتن خاندان مروان و آمدن دودمان عباسى يعنى روى كار آمدن ايرانيان دل خوشى نداشت بوجوب خلع منصور عباسى فتوائى صادر كرد ، و عمال دولت عباسى او را مورد شكنجه و آزار قرار دادند ، امويان اندلس - كه تازه دستگاه فرمانروائى خود را در آن كشور گسترده بودند - از اين جريان آگاه شدند و طرفدارى از مالك را وسيلهء علمى ، دينى و فقهى خوبى براى پيشرفت كار خود

--> ( 1 ) - نفح الطيب عن غصن الاندلس الرطيب - ج - 1 - ص 182 - 186 . ( 2 ) - نفح الطيب عن غصن الاندلس الرطيب ج - 1 - ص 218 .