اجتناب از خود نجس واقعى متبادر نيست . و اما وجوب اجتناب از ملاقى نجس تعبّد خاص و دليل مخصوصى دارد كه عبارت‌اند از روايات كثيره و اجماعات فقها ، و هذا هو الحق بالوجدان . و باز شبهه‌اى نيست در اينكه اجتناب از اطراف علم اجمال در شبهات محصوره ايضا واجب و ارتكاب آنها حرام است ؛ چنان‌كه به تفصيل بحث شد كه موافقت قطعيه واجب است . باز هم شبهه‌اى نيست در اينكه اگر شىء پاكى با هر دو طرف شبهه محصوره ملاقات كند واجب الاجتناب است به حكم اينكه : ملاقى النجس نجس . باز شبهه‌اى نيست در اينكه اگر شىء طاهرى با يكى از اطراف شبهه و شىء طاهر ديگر با طرف ديگر شبهه ملاقات كند ، اجتناب از هر دو طرف ملاقى لازم است ؛ زيرا علم اجمالى پيدا مىشود به اينكه يا اين ظرف با نجس واقعى ملاقات كرده و ملاقى النجس نجس و يا آن ظرف فيجب الاجتناب . انّما الكلام در ملاقى احد اطراف الشبهة است ؛ يعنى اگر شىء پاكى با يك طرف شبهه ملاقات نمود آيا واجب الاجتناب هست يا خير ؟ در اين زمينه دو قول وجود دارد : 1 . كسانى كه مىگويند خود خطاب اجتنب عن النجس اعمّ است و ملاقى نجس را هم شامل مىشود ، همان‌ها معتقدند به اينكه اين خطاب در اطراف علم اجمالى هم هست كه اجتنب عن النجس ، پس اعمّ است و شامل ملاقى هم مىگردد ، علاوه برفرض كه خطاب اجتنب شامل ملاقى المشتبه نگردد ، ولى ملاقى المشتبه در اطراف علم اجمالى داخل مىشود و پس از ملاقات ما علم اجمالى داريم كه يا اين اناء نجس است و يا آن اناء و ملاقى آن و وقتى طرف علم اجمالى شد ، پس واجب الاجتناب است مثل جايى كه از اول امر سه ظرف داريم و علم اجمالى داريم كه يا اين ظرف و يا آن دوتاى ديگر نجس است . 2 . مشهور مىگويند : اولا ، وجوب اجتناب از نجس شامل وجوب اجتناب از ملاقى نجس نمىشود ، بلكه ملاقى النجس به دليل خاص محكوم به نجاست است و آن دليل خاص فقط در باب ملاقى النجس موجود است ، ولى در ملاقى المشتبه ، چنين دليلى نداريم .