الشيخ محمد رضا المظفر ( مترجم وشارح : على محمدى )

164

أصول الفقه ( شرح اصول فقه ) ( فارسى )

7 . وَ مَنْ يُشاقِقِ الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ ما تَبَيَّنَ لَهُ الْهُدى وَ يَتَّبِعْ غَيْرَ سَبِيلِ الْمُؤْمِنِينَ نُوَلِّهِ ما تَوَلَّى وَ نُصْلِهِ جَهَنَّمَ وَ ساءَتْ مَصِيراً . به عقيده مرحوم مظفر ، بهترين و قوىترين آيه براى استدلال به آن بر حجيت اجماع همين آيهء هفتم است كه در سورهء نساء ، آيه 114 آمده و معروف است به آيهء سبيل المؤمنين . ترجمه آيه : هركسى كه بعد از آشكار شدن حق از در مخالفت با پيامبر درآيد و از راهى جز راه مؤمنان پيروى كند ما او را به همان راهى كه مىرود مىبريم و به دوزخ داخل مىكنيم و جايگاه بدى دارد . كيفيت استدلال : در اين آيه دو مطلب بيان شده است : 1 . هركسى با پيامبر مشاقه و مقاتله كند عذاب جهنم در انتظار اوست ، اين قسمت بالمطابقه تهديد مىكند مخالفت با پيامبر را به عذاب جهنم پس مخالفت با پيامبر حرام است و بالملازمه دلالت مىكند بر اينكه متابعت از پيامبر واجب است . 2 . هركسى از غير سبيل مؤمنين متابعت كند باز عذاب الهى در انتظار اوست ، پس متابعت از غير سبيل مؤمنين حرام است و بالملازمة دلالت مىكند بر وجوب متابعت سبيل مؤمنين و اين جمله اطلاق دارد ، يعنى هر امرى را كه سبيل المؤمنين باشد شامل مىگردد پس اگر مسلمين بر امرى اجماع نمودند اين امر سبيل المؤمنين است و متابعت آن واجب است و هذا معنى حجية الاجماع . جواب : بر استدلال به اين آيه براى حجيت اجماع اشكالاتى وارد شده كه حدود ده اشكال است و مرحوم صاحب الفصول اين اعتراضات را در كتاب الفصول ( ص 248 ) به بعد آورده است يكى از آن اشكالات ايرادى است كه جناب غزالى بر اين استدلال وارد ساخته و مصنف همان را پسنديده و آورده‌اند : جملهء وَ يَتَّبِعْ غَيْرَ سَبِيلِ الْمُؤْمِنِينَ در آيه شريفه اطلاق ندارد و شامل هر سبيلى نمىشود ، بلكه به قرينهء صدر آيه مراد از متابعت ، متابعت مؤمنين است در طريق خاصى كه عبارت باشد از نصرت و يارى رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و دفع شر دشمنان از پيامبر و تسليم بودن در مقابل دستورات ايشان است و بالجمله گويا آيهء شريفه مردم را به سه دسته تقسيم نموده است :