المترادفين على الآخر و حمل الكلى على الفرد و حمل احد الكليين على الآخر و الاول يدل على كون الموضوع نفس المعنى و الثانى يدل على انه من افراده و الثالث لا يدل على حقيقة او مجاز و انما يدل على الاتحاد فى الخارج سواء كانا متساويين كالنوع و الفصل ام بينهما عموم من وجه » . « 1 » تنبيه نظير اشكال دورى كه بر علامت تبادر وارد شد ، بر علامت صحت حمل هم وارد مىگردد و آن اينكه صحت حمل و عدم صحت آن را كسى مىتواند بفهمد كه علم به وضع داشته باشد . پس تنها سبب صحت حمل ، علم به وضع است ؛ درحالىكه شما مىخواهيد علم به وضع را هم توسط همين صحت حمل ثابت كنيد و هذا دور كه صحت حمل ، بر علم به وضع متوقف است و علم به وضع هم بر صحت حمل متوقف است . همان جوابى كه در باب تبادر داديم ، اينجا هم داده مىشود و آن اينكه نسبت به عالم به اجمال و تفصيل فرق مىگذاريم و مىگوييم صحت حمل ، بر علم اجمالى ارتكازى به وضع متوقف است ؛ ولى اجمالى ، بر صحت حمل متوقف نيست ، بلكه علم تفصيلى به وضع ، بر صحت حمل متوقف است ؛ فلا دور . اما نسبت به جاهل به وضع هم ، صحت حمل در نزد اهل لغت ملاك است . پس « علم به وضع » جاهل ، بر صحت حمل عند العالم متوقف است ، ولى صحت حمل عند العالم ، بر « علم به وضع » جاهل متوقف نيست بلكه بر « علم به وضع » خود او متوقف است ؛ فلا دور . سوم : اطراد سومين علامتى كه علماى اصول براى تميز حقيقت از مجاز ذكر كرده‌اند ، عبارت است از اطراد و عدم اطراد . گفته‌اند اطراد و شيوع استعمال لفظ در معناى مشكوك ، علامت « حقيقت بودن » است و عدم اطراد ، علامت مجاز بودن است .

--> ( 1 ) . حقائق الاصول ، ج 1 ، ص 45 .