3 - آيه عام است و حكم آن منسوخ است و گويند پس از ورود اين آيه جماعتى از اصحاب آمدند نزد رسول اكرم صلى اللَّه عليه و آله و سلّم و شكايت نمودند كه در قرآن آيه‌اى نيامده كه براى ما سخت‌تر باشد از اين آيه زيرا كه حديث نفس از تحت اختيار ما خارج است چيزهايى در دل ما ميگذرد بدون اختيار ما و قدرت بر دفع خواطر نداريم آن وقت اين آيه فرود آمد لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها زيرا خطوراتى در دل آدمى على الدوام ميگذرد از تحت اختيار خارج است و بر امر غير اختيارى تكليف نيست . 4 - مقصود از « تخفوه » كه خداوند آن را به حساب ميآورد اعتقادات و ارادات و كراهات و ظنونى است كه امر بوى تعلق ميگيرد 5 - مقصود از « ما فى انفسكم » آن چيزهايى است كه در نفس مستقر گردد از ملكات و اخلاق حميده و نكوهيده و فضايل و رذائل مثل ايمان و كفر و حبّ و بغض و امثال اينها زيرا كه منشأ تمام افعال خارجى همان صفات نفسانى است لكن مادامى اينها را به حساب ميآورند كه آثار خارجى بر آن مترتب گردد چنانچه فرموده لا يُؤاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمانِكُمْ وَ لكِنْ يُؤاخِذُكُمْ بِما كَسَبَتْ قُلُوبُكُمْ سوره بقره آيه 255 . 6 - مقصود از « تخفوه » نيّت اعمال است كه حسن و قبح عمل بسته به نيت عمل است خداوند بنيّت و قصد شما آگاهست و كار خوب و بد شما را بحسب نيات به حساب ميآورد . لكن بهتر اين است كه گفته شود آنچه بقلب و دل انسان خطور مىكند يكى از دو قسم خارج نيست يا همان خواطرى است كه بدون اختيار به عمل قوه متخيله در قلب پديد ميگردد و ميگذرد و باقى نميماند و چون ورود و خروج آن از تحت اختيار خارج است البته سؤال و عقابى راجع به آن نميشود و نيز به حساب نميآيد . و ديگر آن خواطرى است كه به اختيار در قلب وارد مىشود و منشأ اثر خارجى ميگردد و آن را حديث نفس گويند و بقوه متصرفه خود شخص در ذهنش ميآورد و در اين قسم دوم چون از افعال اختيارى بشمار ميآيد هر گاه آثار خارجى بر آن مترتب گردانيد شكى نيست كه محسوب خواهد شد ( ان خيرا فخيرا و ان شرا فشرا ) لكن اگر اثر خارجى بر آن مترتب نگرديد و لو آنكه چون عمل دل است و به اختيار پديد گرديده به حساب