سيده نصرتبيگم امين ( بانوى اصفهان )
31
تفسير مخزن العرفان در علوم قرآن ( فارسى )
و اينكه آيا مقصود از فراموش شدن آيه اين است كه پيمبر آيه را در موقع نسخ فراموش مىكند كه اين فراموشى بحكمت الهى انجام ميگيرد يا مؤمنين و كسانى كه آيه را شنيده بودند فراموش ميكنند گفتارى از مفسرين نقل شده : 1 - نسيان بمعنى ترك است مثل قوله تعالى نَسُوا اللَّهَ فَنَسِيَهُمْ سوره 9 آيه 69 خدا را ترك كردند خداوند رحمت خود را نسبت به آنها ترك نمود . 2 - بمعنى نسيان و به اين معنى نسيان راجع ميگردد بامت كه وقتى حكم نسخ مىشود و مأمور ميگرداند به ترك عمل به طول ايام حكم فراموش مىشود و چون نسيان مخصوصا راجع بوحى و آيات قرآنى منافى با مقام عصمت است اين است كه نسبت دادن به پيغمبر صلى اللَّه عليه و آله و سلّم روا نيست . از سهل بن حنيف چنين روايت ميكنند كه روزى مردى در مجلس رسول اللَّه صلى اللَّه عليه و آله و سلّم بلند شد و گفت يا رسول اللَّه چند آيه از قرآن ميدانستم و در نماز ميخواندم صبح هر چه خواستم آن آيات را بخوانم فراموش كرده بودم حتى يك حرف از آن در نظرم نيامد ديگرى برخواست و گفت من هم همين طور آيات را فراموش نمودم ، سومى برخواست او نيز همين طور اظهار نمود كه آياتى در نظر داشتم فراموش نمودم حضرت فرمود اين آيات نسخ شده و چون آيهاى منسوخ گردد خداوند آن را از ذهنها ببرد . و اگر ننسها را بمعنى ترك گرفتيم معنى آيه چنين مىشود كه هر آيهاى كه منسوخ گرديد ترك ميگردد يا امر ميكنيم به ترك كردن آن . نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْها أَوْ مِثْلِها اگر مقصود از آيه آيات احكام باشد معنى آيه چنين مىشود كه هر آيهاى كه نسخ نموديم و از نظر محو گردانيديم آيه بهتر و جامعتر از آن را ميآوريم كه خوبتر و آسانتر و بهتر باشد از آيه اول يا در خوبى و جامعيت مثل آن باشد و اگر از نسخ عموميت استفاده نموديم معنى آيه چنين مىشود ، كه آنچه در عالم از امور تكوينى يا تشريعى پديد آورديم و بعد آن را اعدام نموديم و محو گردانيديم بهتر از آن را ايجاد مينمائيم كه اصلح و نافعتر باشد