و نيز در اين زمينه كرده باشد كه عمل صالح ايمان را محكم ميگرداند و بر يقين ميافزايد و ضمير منكم اگر چه دلالت دارد كه مرتد از مؤمنين مىباشد و از ايمان برگشته لكن يا ايمانش صورى و تقليدى بوده يا از روى نفاق ايمان آورده بوده و اعمال وقتى سعادت دنيا و آخرت به آن تأمين ميگردد كه از روى ايمان واقعى انجام گيرد و قول حق تعالى ( كه عمل كسى را باطل نميكند ) منصرف بجايى است كه عمل از روى ايمان صحيح واقعى انجام گرفته باشد نه از روى خوف و طمع يا بىخردى و نفهمى . بعضى از مفسرين عنوان نموده و مورد بحث قرار داده كه آيا گناه و خطاكارى غير از كفر نيز چنين است كه اثر اعمال نيك را ميبرد و حبط و باطل ميگرداند و به عكس اعمال نيك اثر اعمال بد را ميبرد يا هر كدام بجاى خود باقى است اگر بد است بحسب آن مجازات مىشود و اگر خوب است بحسب آن ثواب داده مىشود مگر اينكه بعضى از حسنات و اعمال نيكو اثر بعضى گناهان را ميبرد مثل تقوى قوله تعالى يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ تَتَّقُوا اللَّهَ يَجْعَلْ لَكُمْ فُرْقاناً وَ يُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئاتِكُمْ سوره انفال آيه 29 و مثل اجتناب از كبائر إِنْ تَجْتَنِبُوا كَبائِرَ ما تُنْهَوْنَ عَنْهُ نُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئاتِكُمْ سوره نساء آيه 35 . يا اينكه كسر و انكسار و موازنه بين آنها واقع ميگردد بدلالت آيات و اخبار قول اخير معتبرتر است لكن نه بطور تحابط باشد كه مثلا اعمال بد به كلى اثر اعمال خوب را ببرد و لو آنكه غالب باشد يا به عكس اعمال خوب به كلى اثر اعمال بد را زائل گرداند بلكه در قيامت در ميزان حساب موازنه مىشود . آرى عمل نيكى كه به كلى اثر اعمال بد را باطل و زايل ميگرداند بالاترين آنها اسلام و ديگر توبه است كه به كلى اثر گناه را زايل ميگرداند و ديگر نماز است چنانچه فرموده وَ أَقِمِ الصَّلاةَ طَرَفَيِ النَّهارِ وَ زُلَفاً مِنَ اللَّيْلِ إِنَّ الْحَسَناتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئاتِ سوره هود آيه 115 . لكن از اين آيه ميتوان استفاده نمود كه هر عمل حسنه‌اى كه بمرتبه قبول برسد اثر اعمال بد را ميبرد زيرا كه الف و لام در « الحسنات » يا الف و لام جنس است يا استغراق هر كدام باشد مفيد عموم است پس بنا بر اين چنين مىشود كه راجع بسيئات فقط كفر و شرك به خدا و ارتداد است كه اعمال