سيده نصرتبيگم امين ( بانوى اصفهان )
268
تفسير مخزن العرفان در علوم قرآن ( فارسى )
وجه در آيه بهترين وجوه است . « پايان » ظاهرا همان طورى كه فخر رازى اظهار عقيده نموده از جهتى تفسير خوبى است كه در آيه نمودهاند لكن اينكه گفته از اول آن آيه ادْخُلُوا فِي السِّلْمِ كَافَّةً تا آخر اين آيه وَ إِلَى اللَّهِ تُرْجَعُ الْأُمُورُ تماما در باره يهوديها فرود آمده ظاهرا درست به نظر نمىآيد زيرا كه يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا خطاب بمؤمنين است و بنا بر اين توجيه يهوديها قبل از قبول ايمان از پيغمبر اكرم صلى اللَّه عليه و آله و سلّم چنين ايرادى مينمودند و نيز آيه اول يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا خطاب بحاضرين است هَلْ يَنْظُرُونَ اشاره بغايب است پس از اينجا معلوم مىشود كه اين آيات در يك مورد فرود نيامده موارد آن مختلف است . لكن ميتوان گفت يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ادْخُلُوا فِي السِّلْمِ كَافَّةً خطاب بمؤمنين است شما كه ايمان آوردهايد خود را بكمال اسلام برسانيد و كاملا منقاد و مطيع اوامر حق تعالى گرديد و اين آيه « هل ينظرون » تا آخر شرح حال يهوديها باشد كه آنان چنين انتظار دارند كه خداوند با ملائكه از آسمان فرود آيند ، آرى كسانى كه بگوساله به گمان اينكه خدا در آن حلول نموده سجده كنند ممكن است به گمان فاسد خود چنين انتظارى هم داشته باشند كه خدا بر آنها با ملائكه فرود آيند . و بسيارى از مفسرين گفتهاند مقصود از قوله تعالى أَنْ يَأْتِيَهُمُ اللَّهُ يعنى انتظار دارند كه بيايد امر پروردگار مثل اينكه فرموده هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا أَنْ تَأْتِيَهُمُ الْمَلائِكَةُ أَوْ يَأْتِيَ أَمْرُ رَبِّكَ سوره نحل آيه 33 . و از حضرت امام رضا عليه السلام چنين روايت ميكنند هل ينظرون الا ان يأتيهم اللَّه فى ظلل من الغمام و نيز قوله تعالى وَ جاءَ رَبُّكَ وَ الْمَلَكُ صَفًّا صَفًّا خداوند متصف بآمد و رفت نمىگردد و معنى چنين است كه آمد امر پروردگار تو وَ الْمَلَكُ صَفًّا صَفًّا . و در آيه توجيهات ديگرى نيز شده لكن بهتر همان قول سابقين است كه گفتهاند چون آيه از متشابهاتست خوب است كه معنى آيه را محول كنيم به خدا و راسخين در علم .