بلكه حقيقتا معنى ذكر بر آن صادق نمىآيد . در بعضى از تفاسير چنين مىگويد كه بسيارى از مفسرين گفته‌اند عادت عرب اين بوده كه بعد از اعمال حج مىآمدند نزديك كعبه و بپدران خود افتخار مىكردند كه پدر ما چنين و چنان بوده اين بود كه اين آيه فرود آمد كه بعد از اداء مناسك حج ياد خدا كنيد و ستايش كردگار خود نمائيد مثل اينكه اوصاف پدران خود را مىگوييد . أَوْ أَشَدَّ ذِكْراً نه فقط ستايش حق را به مقدار ستايش پدران خود كنيد بلكه بايستى ستايش شما نسبت به خدا كه آفريننده شما است و جان شما در قبضه اقتدار اوست بمراتب بسيار زيادتر و بالاتر باشد از ستايش نمودن پدران و شايد اشاره به اين باشد كه پدران شما فقط سبب اعدادى و مادى وجود شما ميباشند و علت حقيقى و سبب واقعى وجود شما آن كسى است كه شما را از نيستى بهستى و از عدم بوجود آورده است پس بايستى هميشه به ياد او باشيد و او را بستائيد . فَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ رَبَّنا آتِنا فِي الدُّنْيا بعضى از مردم كسانى ميباشند كه از خدا فقط منافع دنيا ميطلبند گويند عادت عرب اين بوده كه دور كعبه برهنه طواف ميكردند و راجع بدنياى خود دعا ميكردند ( كه خدايا ما را از آب باران سيراب گردان و ما را بر دشمنان غالب گردان و ما را بسلامت به وطن خود برسان و امثال اينها كه تماما راجع به دنيا و امور طبيعى بوده ) . وَ ما لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلاقٍ آرى كسى كه تمام همش دنيا شد و هدف و وجهه قلبش مايل بلذائذ طبيعى و محظوظات مادى گرديد چگونه ممكن است از خدا غير از آنچه مايل به اوست طلب نمايد و اگر گاهى اوقات به زبان قال راجع بامور اخروى طلبى نمايد باز وقتى خوب باطن آن را مينگرى بازگشت آن بامور طبيعى ميگردد وقتى از دنيا مأيوس مىگردد آخرت از خدا مىطلبد و البته نظر بوعده‌اى كه داده ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ آنچه