سيده نصرتبيگم امين ( بانوى اصفهان )

157

تفسير مخزن العرفان در علوم قرآن ( فارسى )

و حرارت خورشيد و ستارگان منتفع و برخوردار گردانيده وَ كُلٌّ فِي فَلَكٍ يَسْبَحُونَ همه مسخر امر او و تحت فرمان او انجام وظيفه ميدهند و هيچ يك از آنان از اوامر مرجوعه به خود آنى سستى نميورزد و تماما تحت يك نظام معين و روش مخصوصى عمل خود را باتمام ميرسانند و زمين را مهد ما و محل آرامگاه ما قرار داده چنانچه در مقام امتنان بر بنى آدم فرموده جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ قَراراً ( و جعل لكم الارض مهادا ) وَ اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ دومين دليل بر وحدت إله عالم اختلاف شب و روز و آمد و شد و پى در پى در آمدن آن است ، خلاصه گردش كرات و حركات دائمى آنان دليل ظاهر و بارزى است بر وجود محرك و گرداننده آنها زيرا كه هيچ متحركى بدون محرك نميشود ، ممكن نيست شيئى بشود خودش خود را حركت دهد خصوصا اشيايى كه هر يك ضد ديگرى است كه اگر ذره‌اى و سر سوزنى در طريق سير خود برخورد بهم نمايند هر يك ديگرى را نابود و مضمحل ميگرداند چگونه ممكن است بدون مدبر و ناظم قادر توانايى كه تمامى موجودات علوى و سفلى تحت اقتدار وى مسخر باشند و هر يك براى امر معينى و خدمت مخصوصى تعيين گرديده عالم وجود مطابق نظام و ترتيب تخلف‌ناپذيرى قرار گيرد هرگز ممكن نيست . اگر نبود احاطه علم و قدرت غير متناهى مبدء عالم و استيلا و اقتدار لم يزلى او كه تمامى موجودات را تحت يك نظام در آورده ممكن نبود آنى عالم وجود به پا باشد و ابراز فعاليت نمايد ، اگر بفرض محال آنى نظر لطف و رحمت خود را از عالم برگيرد اجزاء عالم پراكنده و مندك بلكه بفوريت معدوم مىگردند . وَ الْفُلْكِ الَّتِي تَجْرِي فِي الْبَحْرِ بِما يَنْفَعُ النَّاسَ سومين دليل بر وحدت إله و معبود يكتا حركت كشتى است در دريا براى اينكه مردم از آن منتفع گردند و طريق كسب و تجارت بتوسط كشتى و حركت آن در آب تحقق پذيرد و اينكه حركت كشتى يكى از ادله بر وجود و وحدت إله عالم بشمار آورده شايد براى اين باشد كه با اينكه چوب سنگين و سفت است و آب لين و روان