فصل چهارم قيام على بن محمد بن جعفر صادق و ابى عبد اللّه ، برادر ابو السرايا واكنش شيعيان پس از بيعت مأمون با على الرضا عليه السّلام اوضاع حكومت عباسى و آشوب‌هاى داخلى پيش آمده ، عواملى بودند كه باعث برپايى نهضت جديد شيعى شدند . علويان هميشه مترصد فرصت بودند تا عليه خلفاى عباسى كه حق آنان را در امامت غصب كرده بودند ، قيام كنند . علويان و شيعيانشان در دوره مأمون نتوانستند از مشكلات دولت عباسى استفاده كرده ، تلاش‌هاى خود را باهم هماهنگ نمايند ، بنابراين ، حركت‌هاى آنان در آن دوره فقط به صورت شورش‌هاى كوچك و محدودى بود كه عباسيان سركوبشان كردند و ما به نهضت‌هاى علوى قوى و گسترده‌اى همچون قيام محمد نفس زكيه و برادرش ابراهيم كه در دوره منصور به وقوع پيوست ، برنمىخوريم . در سال 201 ق مأمون بر آن شد كه با امام رضا « 1 » فرزند امام موسى كاظم عليه السّلام به ولايت‌عهدى بيعت كند و آن حضرت ، امام شيعيان امامى اثناعشرى بود . « 2 » مأمون آن حضرت را نزد خود خواند و مقدمش را گرامى داشت « 3 » و بر او لقب « الرضا من آل محمد »

--> ( 1 ) . امام على الرضا در سال 153 ق به دنيا آمد و در سال 203 ق از دنيا رفت و بيست سال عهده‌دار امامت شيعيان بود . ( 2 ) . قمى ، كتاب المقالات ، ص 90 . ( 3 ) . مأمون خواهر خود ام حبيب را به عقد ازدواج على الرضا عليه السّلام درآورد . ( ابن طولون ، الشذرات الذهبية ، ص 97 )