شدت مأمون در تشيع ، او را به اين كار واداشت . حتى گفته شده مأمون قصد داشت خود را از خلافت خلع كند و خلافت را به وى ، يعنى على الرضا عليه السّلام ، بسپارد . » « 1 » نظر صاحب فخرى صريح است ؛ او مىگويد : « مأمون دربارهء خلافت پس از خود انديشيد و تصميم گرفت آن را پس از خود به كسى بسپارد كه شايستگى آن را دارد تا با اين كار چيزى بر ذمّه خود باقى نگذاشته باشد ؛ مأمون اين گونه تصورى داشت . » صاحب فخرى سپس مىگويد كه على الرضا عليه السّلام ابتدا از پذيرش ولايت‌عهدى سرباز زد ؛ چرا كه از اين امر شك داشت و هنوز قانع نشده بود . بالأخره آن حضرت فرمود : « اگر پذيرفتم ، براى امتثال امر بود ، هرچند جفر « 2 » و جامعه « 3 » بر خلاف آن دلالت دارند . » « 4 » يكى از نويسندگان محدث شيعى معتقد است كه عامل سياسى ( حمايت از مصالح دولت عباسى ) مأمون را به انتخاب امام على الرضا عليه السّلام به ولايت‌عهدى برانگيخت . او مىنويسد : مأمون از سياست‌مداران زيرك و كاردان بود و چون گسترش تشيع را در سرزمين‌ها ، و پايدارى علويان را در نقاط گوناگون جهان اسلام ديد و جريان تشيع را در حوزه خلافتش مشاهده كرد ، از عواقب اين حركت انقلابى علوى ، عليه حكومت خود ترسيد و بر آن شد كه براى فريب دادن علويانى كه به حركت‌هاى مزبور اقدام كرده بودند و نيز آن‌هايى كه چنين افكارى در سر داشتند ، دست به اين اقدام بزند . « 5 »

--> ( 1 ) . سيوطى ، تاريخ الخلفاء ، ص 307 . ( 2 ) . جفر ، علم غيب است . شيعيان غالى به امام جعفر صادق عليه السّلام علم به غيب را نسبت مىدهند و مىگويند او علم جفر را بنيان نهاد . اين علم ، داراى اصول و قواعد و انواع حساب است كه چون در آن جمع و تفريق شود ، مىتوان از آن به رويدادهاى آينده آگاهى يافت . امام جعفر عليه السّلام كتاب جفر را بر روى قطعه‌اى پوست گاو تدوين كرد و هارون بن سعيد عجلى اين علم را فراگرفت . معناى لفظ جفر ، جلد يا پوست مىباشد . ( مقدمه ابن خلدون ، ص 234 ) عده‌اى بر اين باورند كه كتاب جفر ، ميراث امام على بن ابى طالب عليه السّلام است ، و عده‌اى ديگر آن را از امام جعفر صادق عليه السّلام مىدانند . ( دميرى ، حياة الحيوان ، ج 2 ، ص 103 ) ، علويان كتاب جفر را به ارث بردند تا به دست بنى عبد المؤمن در سرزمين مغرب رسيد . ( ابن صباغ ، الفصول المهمة ، ص 205 ) ( 3 ) . جامعه ، كتابى است منسوب به على بن ابى طالب عليه السّلام كه شبيه كتاب جفرى است كه درباره آن سخن گفتيم . ( سيد محسن امين ، اعيان الشيعه ، ج 4 ، بخش 2 ، ص 167 ) ( 4 ) . ابن طباطبا ، الفخرى فى الآداب السلطانيه ، ص 198 . ( 5 ) . مظفرى ، تاريخ الشيعة ، ص 51 .