مىكرد ، و اين رفتار در تمامى نزاع‌هاى سياسى ، بين افراد حاكم و محكوم ، امرى عادى است . اما دور از انصاف است كه خون تمامى علويانى را كه با او دشمن بودند و در زندان‌هايش مردند ، به گردن او بيندازيم ، هم‌چنان كه نمىتوانيم او را از آنچه در دوره‌اش اتفاق افتاد ، به‌طوركامل تبرئه كنيم . هارون در ابتداى خلافت خود تحت نفوذ مادرش خيزران و وزيرش يحيى بن خالد بود و چون مادرش درگذشت ، نفوذ مطلق يحيى در تدبير امور حساس و مهم حكومتى باقى ماند و تا سال 187 ق يحيى و دو فرزندش فضل و جعفر ، شانه به شانه هارون الرشيد حكومت را اداره مىكردند . « 1 » به نظر مىرسد اين عقيده ، از جهاتى درست باشد ؛ زيرا هارون واقعا تحت تأثير و تحريك برامكه بود ، چنان‌كه نقش جعفر برمكى را در سعايت و توطئه عليه امام موسى بن جعفر علوى ديديم كه اين امر عاقبت به قتل آن حضرت انجاميد ، « 2 » همان‌گونه كه متوجه شديم دستان برامكه در تمامى مواضعى كه هارون در قبال علويان اتخاذ كرد ، مشهود است . هم‌چنين نقش برمكيان را در نهضت‌هاى يحيى و ادريس ، فرزندان عبد اللّه ذكر كرديم و ديديم كه چطور فضل بن يحيى برمكى نخست ، يحيى علوى را به قيام تشجيع كرد و چون كارش بالا گرفت او را به قبول امان هارون و آمدن به بغداد ترغيب كرد ، و عاقبت يحيى جان خود را در اين شهر از دست داد . « 3 » و نيز اين يحيى بن خالد برمكى بود كه طرح ترور ادريس بن عبد اللّه را ارائه كرد . « 4 » در هر حال ، مىتوان گفت كه هارون الرشيد در مقايسه با خلفاى سلفش ، ظلم كمترى به علويان روا مىداشت . « 5 » او تنها خليفه‌اى بود كه به بعضى از پيشوايان علوى احسان

--> ( 1 ) . جومرد ، هارون الرشيد ، ص 179 . ( 2 ) . اصفهانى ، مقاتل الطالبيين ، ص 501 - 502 . ( 3 ) . جهشيارى ، الوزراء و الكتاب ، ص 243 / ابن اثير ، الكامل فى التاريخ ، ج 6 ، ص 70 . ( 4 ) . اصفهانى ، مقاتل الطالبيين ، ص 487 - 488 . ( 5 ) . دكتر ليثى ، از منظر اهل سنت سعى مىكند هارون الرشيد را از جناياتى كه به دستور مستقيم او صورت گرفته است ، تطهير كند ، اما متأسفانه با وجود ادعاى بىطرفى ، سخن او در اين باره با نظريه‌هاى متعصبانه علماى سلف اهل تسنن در تطهير خلفا تفاوتى ندارد . به‌طور مسلم ، سياست‌هاى -