سميره مختار الليثي ( مترجم : محمد حاجى تقى )
333
جهاد الشيعة في العصر العباسي الأول ( جهاد شيعه در دوره اول عباسى ) ( فارسى )
از ديگر عوامل شكست نهضت حسين بن على ، امتناع بزرگان مكه از تأييد نهضت اوست ؛ زيرا ياران حسين ، بردگان آنان را تشجيع مىكردند كه از دست صاحبان خود فرار كنند . طبرى روايت مىكند كه ياران حسين در مكه ندا مىدادند : « هر بندهاى كه به ما بپيوندد ، آزاد است . پس غلامان و بندگان نزد ايشان مىرفتند . يكى از بزرگان مكه به حسين گفت : غلامانى را كه از آن تو نبودند ، آزاد كردى ! چگونه اين را روا مىدارى ؟ » « 1 » و « 2 » همچنين زمان قيام حسين بن على كه با موسم حج مصادف بود ، از عوامل شكست آن به شمار مىآيد ؛ زيرا هادى براى مقابله با او سپاه بزرگى از عراق نفرستاد ، بلكه تنها به سپاهيان و محافظان بزرگان عباسى كه براى اداى فريضه حج به حجاز رفته بودند ، بسنده كرد . [ گفتنى است كه ] معمولا قافلههاى حاجيان با حمايت گروهى از سپاه مسلمانان حركت مىكردند تا از هجوم اعراب و راهزنان باديهنشين در امان باشند . هادى از همين سپاهيان براى خاتمه دادن به نهضت حسين يارى جست . اگر قيام حسين در موسم حج صورت نمىگرفت ، هادى مجبور مىشد كه سپاه خود را از عراق روانه كند و اين به حسين ، مجالى مىداد تا ياران خود را گرد آورده ، مسلح كند و صفوف آنان را سامان دهد . اما سپاه عباسى درحالىكه او در مسير مدينه به مكه بود ، بر آنها هجوم آوردند و با او در بيابانى متروك و باز ، به جنگ پرداختند و راه هرگونه كمك مردم مكه را بر او بستند . همچنين اين قيام در ماه ذى قعده واقع شد و اين از ماههاى حرام بود و مسلمانان جز در ناچارى و ضرورت ، در چنين ماهى به جنگ نمىپردازند . علاوه بر اين ، موسم حج ، فرصتى بود كه بيشتر مردم حجاز در آن به امرار معاش مىپرداختند و حيات اقتصادى آنان وابسته به هزاران حاجى بود كه از مشرق و مغرب دنيا به حجاز مىآمدند ، ازاينرو ، بسيارى از مردم مكه و مدينه به كار و تجارت و كسب روزى خود مشغول بودند . گفتنى
--> ( 1 ) . تاريخ طبرى ، ج 6 ، ص 413 . ( 2 ) . در مكه ، بازماندگانى از حبشيان زندگى مىكردند . علاوه بر اين ، بردگانى وجود داشتند كه بردهفروشان مىآوردند و گروهى از اين بردگان عضو سپاه شهر بودند . والى مدينه ، رباح بن عثمان براى تعقيب محمد نفس زكيه ايشان را استخدام كرده بود . ( اصفهانى ، الاغانى ، ج 2 ، ص 338 / صولى ، ثمرات الاوراق ، ج 1 ، ص 238 / ممهودى ، وفاء الوفا بأخبار دار المصطفى ، ج 2 ، ص 197 )