سميره مختار الليثي ( مترجم : محمد حاجى تقى )
214
جهاد الشيعة في العصر العباسي الأول ( جهاد شيعه در دوره اول عباسى ) ( فارسى )
و ذكاوت ، و شهرت او به درايت بىنظير سياسى و نظامى ، از جملهء اين عوامل بود . تمام اين ويژگىها در رويارويى با اين دو حركت خطرناك علوى ، تجلّى و تبلور يافت و موجب موفقيت و پيروزى منصور شد . منصور در رويارويى با اين قيام ، استبداد رأى به خرج نداد ، بلكه در هر مرحلهاى ، به مشورت با خواص و ياران خود در هر مركزى كه بودند و تخصصى كه داشتند روى آورد ؛ همانگونه كه شاهد بوديم ، وى گروهى را نزد عمويش ، عبد اللّه بن على به زندان فرستاد تا از او مشورت بخواهند . اين مشورتها متعدد بودند ؛ منصور با صاحبنظران بحث مىكرد و آراى مختلف را باهم تطبيق مىداد و با ميزان عقل و منطق و شرايط زمان ، آنها را مىسنجيد و نظرى كه بيشترين مصلحت و سود و كاربرد را داشت ، برمىگزيد . در حالى كه در رواياتى كه مورّخان نقل مىكنند ، گزارشى از رجوع نفس زكيه و ابراهيم به صاحبان رأى درست و شايستگان مشورت ، وجود ندارد ، بلكه بسيارى از نظرهايى را كه اين دو پذيرفتند ، از افراد شايسته و صاحبنظر نبود ، ازاينرو ، بدترين نتايج را به دنبال داشت . نفس زكيه ، نظر بعضى از ياران خود را پذيرفت كه او را به شتاب در علنى ساختن قيام خود تشويق مىكردند ، درحالىكه هنوز تمامى شرايط پيروزى فراهم نشده بود . حتى وقتى نامه محمد به ابراهيم رسيد كه وى را از خروجش آگاه مىكرد ، ابراهيم نگرانى و ناراحتى خود را از اين تعجيل نشان داد . همينطور ، نفس زكيه مشورت كسانى را كه از او خواستند در مدينه بماند و به مصر نرود ، پذيرفت ، درحالىكه در مدينه موقعيت دشوارى داشت و او با اين كار ، يك فرصت طلايى را از دست داد كه مىتوانست از سرنوشت دردناك نجاتش دهد . « 1 » ابراهيم نيز با پذيرش رأى بعضى از يارانش در چگونگى آرايش جنگى و تنظيم سپاه خود - چنانكه در سطور آينده توضيح داده مىشود - باعث شكست خود در جنگ باخمرى شد ، آن هم پس از پيروزىهاى مسرّتبخشى كه در ابتداى كار به دست آورده بود . « 2 »
--> ( 1 ) . تاريخ طبرى ، ج 6 ، ص 207 . ( 2 ) . ابن جوزى ، صفوة الصفوة ، ج 2 ، ص 97 .