در هيچ يك از جريان‌هاى سياسى در دولت عباسى مشاركت فعّال و مثبتى نداشت . اين سرزمين ، منطقه مناسبى براى كشت بذر تشيّع نبود ؛ چرا كه بيشتر اهالى آن سنّى مذهب بودند . « 1 » خراسان هم وطن شيعيان بنى عباس بود ؛ در اين سرزمين ، دعوت عباسى شكل گرفت و رشد و نموّ يافت تا اين‌كه به بار نشست و ثمرهء آن شكل‌گيرى دولت بنى عباس بود . خلفاى عباسى خود را ملزم به داشتن پيوند محكم با مردمان خراسان مىدانستند ، از اين‌رو ، از آنان تعريف و ستايش مىكردند و به آن‌ها مهربانى مىنمودند . در فصل گذشته هم گفتيم منصور بيشتر سپاهى را كه به جنگ نفس زكيه فرستاد از خراسانيان فراهم كرد . و نيز شاهد سخنرانىهاى منصور خطاب به خراسانيان بوديم و اين‌كه او مىخواست اقدامات خود ، از قبيل زندانى ساختن عبد اللّه بن حسن و خاندانش و نيز كشتن نفس زكيه را براى آنان توجيه كند . « 2 » سرّ اين‌كه ابراهيم بصره را انتخاب كرد ، در روايت طبرى روشن مىگردد . [ به گزارش وى ] يكى از خواص منصور به نام جعفر بن حنظله بهرانى به خليفه توصيه كرد كه متوجه كار بصره باشد . چون منصور سبب آن را پرسيد ، او گفت : « براى آن‌كه محمد در مدينه قيام كرده و آن‌ها اهل نبرد نيستند ، آن‌ها را همين بس كه به كارهاى خودشان برسند ؛ مردم كوفه نيز زير قدم تو هستند ؛ مردم شام هم دشمنان خاندان ابو طالب‌اند ، بنابراين ، جز بصره باقى نمىماند . » البته همه ، از دشمنى مردمان شام با خاندان على بن ابى طالب آگاه بودند ، به همين سبب ، يكى از ياران منصور او را به آوردن سپاهى از شام توصيه كرد . « 3 » اگرچه شرايط سياسى ابراهيم را مجبور به انتخاب بصره به عنوان مركز دعوت كرد ، لكن اين شهر براى اين امر ، صلاحيت تامّ نداشت . اصمعى شرايط شهرهاى اسلامى و

--> ( 1 ) . ابن طباطبا از كشش‌ها و خصوصيات مردمان شام و مصر چنين مىگويد : « و اما مردم شام و مصر ، طرفدار بنى اميه‌اند و محبت بنى اميه در قلوب ايشان رسوخ كرده است . » ( الفخرى فى الآداب السلطانيه ، ص 128 ) ( 2 ) . تاريخ طبرى ، ج 6 ، ص 183 . ( 3 ) . همان ، ص 246 .