ديگر انديشه شيعى كه قايل به پرده‌پوشى و تقيّه بود ، نمودار شدند . بعضى از اين افكار عبارت بودند از : الوهيت على عليه السّلام ، رجعت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله ، فناناپذيرى على عليه السّلام و مانند اين‌ها . انديشه‌هاى زيد بين اين آراى سه‌گانه ظاهر شد . نمونه‌هاى ديگر اين نوع انديشه‌هاى شيعى عبارتند از : 1 . خلافت ارثى است نه انتخابى ؛ 2 . ابو بكر حق خلافت على عليه السّلام را غصب كرده است ؛ 3 . ائمه معصوم‌اند ؛ 4 . اعتقاد به مهدى منتظر « 1 » كه مختار پس از پنهان شدن محمد بن حنفيه به آن قايل شد . پس انديشه‌هاى اعتدالى زيد ، تصحيحى بر همهء انديشه‌هاى شيعى بود . « 2 » دكتر نشار معتقد است كه « انديشه جايز بودن خروج دو امام در دو منطقه كه ويژگىهاى ياد شده را داشته باشند و هركدام از ايشان واجب الاطاعه‌اند » ، « 3 » از خود امام

--> ( 1 ) . نظريه‌هاى عصمت ائمه ، انتظار مهدى ، و غصب حق على عليه السّلام از اركان انديشه‌هاى شيعه ، به‌ويژه شيعيان اثناعشرى است . پيش‌تر اشاره كرديم كه ابو زهره به زعم خود گمان دارد كه زيديان با انديشهء مهدويت مخالف بوده‌اند ؛ وى هيچ حجت تاريخى بر اين ادعاى خود ارائه نمىكند ، درحالىكه قيام نفس زكيه به عنوان يكى از امامان زيدى ، بر پايه مهدويت وى بوده . دكتر ليثى خود در بحث قيام نفس زكيه به نقل از ابن طباطبا مىگويد : عبد الله بن حسن در ميان مردم شايع كرده بود : « ان ابنه محمد هو المهدى الذى بشر به الرسول عليه الصلاة و السلام . » به روايات متواتر از پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله بشارت به ظهور مهدى ( عج ) از فرزندان فاطمه عليها السّلام در آخر الزمان كه زمين را از ظلم و ستم پاك مىكند و از عدل و داد پر مىكند ، مسلم و قطعى و مورد اتفاق تمام فرق با همهء اختلافات مسلكى است . انديشه مهدويت در آن عصر آن‌چنان در بين مسلمانان رواج يافته بود كه غالب قيام‌هاى ضد حاكميت ، همچون قيام‌هاى كيسانيه ، عباسيان و علويان با اين ادعا سعى در جذب مردم داشتند ، حتى منصور دوانيقى نام فرزندش را « محمد مهدى » گذاشت تا با شباهت وى به نشانه‌هاى مهدى موعود مروى از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله محبت مردم را به سوى او جلب كند . دربارهء غصب حق على عليه السّلام ذكر اين نكته ضرورى است كه نص الهى بر امامت على و فرزندانش از اصول دين شيعيان اماميه است و در احاديث مروى از امامان شيعه ، بخصوص امام صادق عليه السّلام ، بيش از 1600 حديث در امامت از ايشان نقل شده ( ر . ك : موسوعة الامام الصادق ج 7 و 8 ) كه با قبول امامت و رهبرى ديگران قابل جمع نيست . نويسنده ، در بحث از انديشه‌هاى امام صادق عليه السّلام انديشه‌هاى امام را در امامت ، منحرف و غلوآميز ندانسته و با ديدهء احترام و تكريم نگريسته است ، ازاين‌رو ، نقل ديدگاه غيرعلمى و جانب‌دارانه ابو زهره را بايد بر بىدقتى نويسنده ، حمل كرد . دربارهء عصمت ائمه ، ر . ك . ص 255 ، پاورقى 2 . ( مترجم ) ( 2 ) . ابو زهرة ، الامام زيد ، ص 186 - 187 . ( 3 ) . شهرستانى ، الملل و النحل ، ج 1 ، ص 155 .