زيد صادر نشده است ، بلكه ياران زيدى امام محمد نفس زكيه و ابراهيم بن عبد اللّه بن حسن بن حسن در جريان قيام خود عليه منصور عباسى آن را وضع كرده‌اند . « 1 » ابو زهره نيز در انتساب اين رأى به زيد تشكيك مىكند و مىگويد : در منابع تاريخى به اين نمىرسيم كه زيد چنين ادعايى كرده باشد . وى در ادامه ، اين سؤال را مطرح مىكند كه آيا زيد به اعتماد سازش على با معاويه چنين رأى داده است ؟ او پاسخ مىدهد كه على معاويه را به امامت قبول نداشت و سازش با وى نيز براى مصلحت مسلمانان و انجام فرايض حج بود . سپس شيخ ابو زهره پيدايش اين رأى را به گسترش دولت اسلامى در شرق و غرب مىداند ؛ به اين شكل كه در آن وقت مصلحت در مجزّا ساختن حكومت و اعتراف به پذيرش هم زمان دو امام بود تا همكارى و دوستى كاملى بين آن‌ها پديد آيد . « 2 » خلفاى عباسى از اختلاف‌هايى كه در طول عصر عباسى اول بين شيعه اماميه و شيعه زيدى روى داد ، بهره‌ها بردند . شيعهء زيديه - چنان‌كه گذشت - معتقد بودند كه امامت در اولاد فاطمه عليها السّلام است و هر فاطمى عالم ، زاهد و شجاع كه با شمشير قيام كند ، خواه از فرزندان حسن يا حسين عليها السّلام باشد ، او امام است . « 3 » ازاين‌رو ، زيديان محمد نفس زكيه را در قيام عليه خليفه منصور تأييد كردند . همان‌گونه كه ديديم ، آن‌ها خروج دو امام را در يك زمان و در دو منطقه ، به شرط داشتن ويژگىهاى امامت ، جايز مىدانند . « 4 » تحولات فرقه شيعى زيدى فرقه زيديه در عصر عباسى اول دچار تحول شد و فرقهء جاروديه كه ياران ابو جارود زياد

--> ( 1 ) . نشار ، نشأة الفكر الفلسفى فى الإسلام ، ج 2 ، ص 165 . ( 2 ) . ابو زهره ، الإمام زيد ، ص 193 - 194 . ( 3 ) . نوبختى مىگويد : « فرقه‌اى از ايشان گفتند كه امامت بعد از حسين عليه السّلام در فرزندان حسن و حسين قرار گرفته است و امامت فقط در اين دو فرزند على عليه السّلام مىماند و به ساير فرزندان او نمىرسد ، اما اين عده از فرزندان على عليه السّلام ، يعنى فرزندان حسن و حسين همه باهم برابرند . پس ، از بين آن‌ها هركس كه قيام كند و مردم را به خود فراخواند ، امام واجب الطاعه است و امامتش همانند على بن ابى طالب از جانب خداى عزّ و جل بر خاندانش و بر همه مردمان واجب شده است . كسانى كه با اين انديشه از على عليه السّلام تبعيت كرده و به اين ترتيب قايل به امامت آن حضرت بودند ، سرحوبيه ناميده شدند . » ( فرق الشيعة ، ص 48 ) ( 4 ) . شهرستانى ، الملل و النحل ، ج 1 ، ص 155 .