شد . او نزد پدرش امام زين العابدين و پس از وفات آن حضرت ، از برادرش امام محمد باقر عليه السّلام علم آموخت . اما روح اين جوان علوى كه مشتاق شكوفايى بود ، به زندگانى در مدينه‌اى كه يك‌نواخت و بىحركت نشان مىداد ، و نيز به روش زندگانى پدر و برادرش امام باقر بعد از مصيبت كربلا ، قانع نمىشد . مرد جوان سفرهاى خود را به كوفه آغاز و چندين مرتبه از آن‌جا ديدن كرد ، سپس به بصره رفت تا با علما و متفكران آن‌جا ديدار و گفت‌وگو كند . او در بصره با و اصل بن عطا ، پيشواى معتزله آشنا شد و از بسيارى از انديشه‌هاى او تأثير پذيرفت . « 1 » فرقه زيديه معتدل‌ترين فرقه شيعه شد . « 2 » شهرستانى ديدگاه‌هاى زيديه را چنين خلاصه مىكند : « آنان امامت را فقط در اولاد فاطمه - رضى اللّه عنها - مىدانند و معتقدند امامت در غير ايشان به ثبوت نمىرسد . البته هر فاطمى را كه عالم ، شجاع و بخشنده باشد و براى امامت خروج كند ، امام واجب الطاعه مىدانند ، و تفاوتى ندارد كه از اولاد امام حسن يا از اولاد امام حسين عليهما السّلام باشد . به همين دليل ، گروهى از ايشان امامت محمد و ابراهيم فرزندان عبد اللّه بن حسن بن حسن را كه در روزگار منصور قيام كردند و كشته شدند ، جايز دانستند . هم‌چنين زيديه خروج هم‌زمان دو امام را در دو منطقه ، به شرطى كه اين ويژگىها را داشته باشند ، جايز و هر دو را واجب الطاعه دانستند . » « 3 » شهرستانى هم‌چنين مىگويد كه زيد از انديشه‌هاى و اصل بن عطا ، پيشواى معتزله تأثير پذيرفت ، از اين‌رو ، « امامت مفضول را با وجود أفضل جايز دانست . » « 4 »

--> ( 1 ) . نشار ، نشأة الفكر الفلسفى فى الإسلام ، ج 2 ، ص 148 - 149 . ( 2 ) . ابن عبد ربه ، العقد الفريد ، ج 3 ، ص 466 . ( 3 ) . شهرستانى ، الملل و النحل ، ج 1 ، ص 154 - 155 . ( 4 ) . همان ، ص 155 . شيخ محمد ابو زهره شاگردى زيد بن على نزد و اصل بن عطا و تأثيرپذيرى زيد را از او رد مىكند و مىگويد : اين دو شخص هر دو در سال 80 ق به دنيا آمده و هم سن بوده‌اند ، و ديدارى كه باهم داشته‌اند ، بحث و مذاكره علمى بوده است و حتى اين و اصل است كه نظريه‌هاى اهل بيت را از زيد فراگرفت ، و به‌طور كلى ، ديدگاه‌هاى معتزله ، همان آراى زيديه و اثنى عشريه به شكل عام آن مىباشد . ( الامام زيد ، ص 38 - 41 ) محمد حسين آل كاشف الغطاء هم معتقد است كه معتزله بسيارى از آموزه‌هاى -