عقد معتقدند ، مگر در حال تقيّه ، اگرچه بعضى از زيديه در اين سخن با ساير شيعيان مخالفت كرده‌اند . فرقه‌هاى شيعه در انتقال امامت ( توالى امامان ) آراء و ديدگاه‌هاى مختلفى دارند ، و در هريك از موارد انتقال و توقف امامت ، ديدگاه و مذهب و گمانى دارند . به‌طور كلى فرقه‌هاى شيعه پنج گروهند : كيسانيه ، زيديه ، اماميه ، غلات و اسماعيليه . بعضى از فرقه‌هاى شيعه در اصول به معتزليان متمايل شدند ، و بعضى به اهل سنت و بعضى به مشبّهه . » « 1 » فرقه‌هاى شيعه در مسائل مختلف اعتقاديشان باهم اختلاف دارند ، اما در اين نظر كه على عليه السّلام شايسته‌ترين فرد امت براى عهده‌دار شدن امامت و ولايت امر مسلمانان است ، همداستانند . « 2 » دو فرقه اماميه و زيديه برجسته‌ترين و پرطرفدارترين فرقه‌هاى شيعى در عصر عباسى اول بودند كه نقش روشنى در تاريخ سياسى اين دوره ايفا كردند . شيعيان زيدى به نهضت‌هاى مسلحانه روى آوردند كه اولين نشانه‌هاى اين حركت در دوره ابو العباس ، نخستين خليفه عباسى ، ظاهر شد و سپس در دورهء دومين خليفه عباسى ، منصور ، به شكل درگيرى نظامى در نهضت‌هاى محمد نفس زكيه و برادرش ابراهيم تبلور يافت . اما شيعيان اماميه بر پيشوايشان ، امام جعفر صادق عليه السّلام گرد آمدند و آن حضرت به امامت روحى و مقابله سياسى صلح‌جويانه ( بدون اعلان قيام ) بسنده كرد . ما موضع امام صادق عليه السّلام نسبت به منصور و نيز آموزه‌هاى فرقه اماميه را در بخش دوم كتاب بررسى مىكنيم . در اين فصل دامنه بحث را به فرقه شيعيان زيدى ، كه موضع روشنى در برابر برپايى دولت عباسى و خليفه اول آن ، ابو العباس داشتند ، اختصاص مىدهيم . اما پيش از آن ، از دو فرقه سبأيه و كيسانيه بحث مىكنيم . فرقه سبأيه منابع عربى با عنوان « غلات » از سبأيه كه ياران عبد اللّه بن سبأ « 3 » هستند ، ياد كرده‌اند . آنان

--> ( 1 ) . شهرستانى ، الملل و النحل ، ج 1 ، ص 146 - 147 . ( 2 ) . ابن نشوان ، الحور العين ، ص 103 . ( 3 ) . او مردى يمنى و يهودى بود كه از روى مكر به اسلام تظاهر مىكرد . ( بغدادى ، الفرق بين الفرق ، ص 35 -