منصور سيد سجادى
65
مرو ( بازسازى جغرافياى تاريخى يك شهر بر پايه نوشته هاى تاريخى و شواهد باستان شناسى ) ( فارسى )
فصل دوم خراسان و مرو در ميان سرزمينهاى اسلامى 1 . مقدمه خراسان نام ناحيهء وسيعى از فلات ايران است كه مرزهاى فرهنگى ، جغرافيايى ، تاريخى و نظامى آن به صورت دقيقى تعريف نشده و امروزه نيز مورد اختلاف بين محققان است . حدود و مرزهاى اين ايالت 1 و تعاريف آن به ترتيب و در طى سدههاى متمادى دچار دگرگونىهاى زيادى شده است و گاهى سرزمينهاى بسيار گستردهاى از سواحل درياى خزر : « بعض كسان آن را [ درياى خزر ] درياى خراسان نام نهادهاند از آنرو كه به ولايت خوارزم و خزر پيوسته است . . . » 2 تا مرزهاى هندوستان : « ناحيت مشرق وى هندوستان است . . . » 3 دانسته و طول شمالى - جنوبى آن نيز بين سرزمينهاى خوارزم تا قندهار در نوسان بوده و بخشهاى وسيعى از افغانستان ، تركمنستان ، بخشهايى از قرقيزستان و ازبكستان و تاجيكستان و بالاخره استان خراسان امروزى ايران را دربر مىگرفته است . التون دانيل در كار تحقيقى خود دربارهء خراسان در زمان عباسيان 4 به اين نكته توجه كرده و مىنويسد كه ناحيهء خراسان داراى حدود نامشخصى است و مرزهاى سياسى آن 5 در طى تاريخ طولانى آن دستخوش دگرگونىهاى بسيار شده است 6 . التون اضافه مىكند كه در حقيقت يك خراسان خاص [ و يك خراسان عام ] وجود دارد . به نظر وى