منصور سيد سجادى
45
مرو ( بازسازى جغرافياى تاريخى يك شهر بر پايه نوشته هاى تاريخى و شواهد باستان شناسى ) ( فارسى )
جنوبى 165 و آكادمى علوم تركمنستان و نيز انجمن تاريخ بررسىهاى فرهنگى سنپطرزبورگ آغاز به كاوش بر روى باقىماندههاى مرو باستانى كردند . هدف نهايى اين گروه ، تهيهء نقشهء ارگ قلعه از دوران هخامنشى و قلعه گبرى از دورانهاى سلوكى تا ساسانى و سلطان قلعه از دوران اسلامى است . آنچه تاكنون گفتيم - البته بجز فعاليتهاى گروه ديگرى از باستانشناسان - مؤسسات گوناگون روسى ، تركمنى و خارجى ديگر در تركمنستان است . از جمله ساليانى است كه دانشگاه تورينوى ايتاليا در شهر كهن نسا - يكى از پايتختهاى اشكانيان - و گروه مؤسسهء ليگابوى شهر و نيز با همكارى گروه ساريانيدى در محوطههاى دوران مفرغ و نيز گروه دانشگاه هاروارد در همين منطقه مشغول فعاليت و بررسى هستند . طى سالهاى دههء گذشته كه كشورهاى آسياى ميانه استقلال يافتهاند ، تعداد گروههاى باستانشناسى فعال در سرزمينهاى اتحاد جماهير شوروى سابق مرتبا رو به ازدياد گذاشتهاند . در سالهاى 1995 - 1996 مجموعهاى از يازده گروه باستانشناسى خارجى در تركمنستان فعال بودهاند و در ميان كشورهاى مهم تنها جاى ايران كه بيشترين ارتباطات فرهنگى و تمدنى با اين جمهورى تازه تأسيس را دارد ، خالى است 166 . پيش از آنكه تاريخچهء بسيار مختصر فعاليتهاى باستانشناسى منطقه مرو را به پايان برسانيم ، تذكر دو نكته لازم است . نكته اول آنكه ، متاسفانه به سبب ناآشنايى با زبان روسى و مشكلات سياسى موجود در سالهاى گذشته ، آگاهى ما فارسىزبانان از فعاليتهاى باستانشناسى در آسياى مركزى بهطور كلى و در سرزمينهاى ايرانىنشين آسياى مركزى بهطور اخص بسيار كم بوده و امروزه نيز چنين است . تعداد انگشتشمارى كتاب و مقاله دربارهء باستانشناسى آسياى مركزى و تركمنستان به فارسى نگاشته شدهاند كه اهم آنها عبارتند از كتاب آسياى مركزى بلينتسكى 167 و سپس تلخيص و ترجمهء فصلهاى اول تا ششم كتاب كهل به دست دكتر يوسف مجيد زاده 168 كه دربارهء دورههاى پيش از تاريخ آسياى مركزى است و بالاخره مقالهء كوتاه رجبعلى لباف خانيكى 169 . بجز اين چند تحقيق ، در سالهاى اخيرتر به همت دكتر صادق ملك