آمريكايى و ژوكوفسكى روسى و پس از سال‌هاى دراز بعدى ، كشف محوطهء بسيار مهم نمازگاه در سال 1916 از سوى بوكينويچو و تحقيقات بعدى شخرباكف 149 اهميت اساسى منطقه را از نظر باستان‌شناسى روشن ساخت . در ميان پژوهش‌هاى عمومى انجام شده دربارهء آسياى مركزى و اهميت منطقه در تاريخ باستان‌شناسى ايران و آسياى مركزى بايد از كار مهم بلينتسكى 150 نام برد كه در آن علاوه بر تاريخچهء باستان‌شناسى و هنر آسياى مركزى از ديدگاه عمومى ، توانمندىهاى هنرى و باستانى مهم تركمنستان امروزى نيز نمايانده شده‌اند . در مورد تاريخ باستان‌شناسى جمهورى امروزى تركمنستان بايد به كار خوب و دقيق و . م . ماسون و ويكتور سايانيدى با نام تركمنستان پيش از هخامنشيان 151 اشاره كرد كه اطلاعات و نظريات قابل تعمقى را دربارهء مراكز روستايى و شهرى تركمنستان يا در حقيقت بخش‌هاى شمال غربى خراسان بزرگ در زمان پيش از هخامنشيان به دست مىدهد . فيل كهل باستان‌شناس آمريكايى نيز مجموعه‌اى از مقالات دانشمندان مختلف دربارهء مسائل باستان‌شناسى آسياى مركزى را در دو جلد 152 جمع‌آورى كرده كه صرف‌نظر از ارزش بالاى علمى آن به خصوص براى آن دسته از پژوهشگرانى كه با زبان روسى آشنايى ندارند ، منبع ذىقيمتى بشمار مىرود . يكى از آخرين كارهايى كه در زمينهء باستان‌شناسى تركمنستان انجام شده و نويسنده از آن مطلع است ، كتاب ارزشمند گنادى كوشلنكو است 153 و آخرين اثر منتشر شده در اين‌باره كار مشترك محققان روسى ، ايتاليايى و تركمنى است كه در سال 1998 تحت عنوان نقشهء باستان‌شناسى دلتاى مرو منتشر شده است 154 . پژوهش‌هاى منتشر شده دربارهء باستان‌شناسى تركمنستان و واحهء مرو به‌ويژه به زبان روسى بيشتر از آنند كه در اين مختصر گنجانده شوند و ما در اين‌جا تنها به برجسته‌ترين آن‌ها اشاره كرده‌ايم . كهن‌ترين آثارى كه از دوران استقرار انسانى در مرو و اطراف آن وجود دارد ، مربوط به دوران مفرغ است 155 . مهم‌ترين كارهاى مربوط به اين دوره از آن باستان‌شناس قرقيز ماسيموف و باستان‌شناس روسى يونانىتبار ؛ يعنى ويكتور ساريانيدى است . در طى سال‌هاى 1970 ميلادى ماسيموف از سوى آكادمى علوم تركمنستان و