انجمن تاريخ همان جمهورى دست به يك سلسله بررسىها و كاوش‌هاى باستان‌شناسى در بخش سفلاى رود مرغاب زد كه نتايج اين كارها عمدتا به زبان روسى و به مقدار بسيار كمى نيز به زبان‌هاى اروپايى به چاپ رسيده‌اند 156 . ساريانيدى از سال 1972 فعاليت‌هاى خود را در بخش‌هاى جنوبى صحراى قره قوم و شمال واحهء مرو ؛ يعنى جايى كه تمركز عمده‌اى از محوطه‌هاى مربوط به دوران مفرغ ديده مىشود آغاز كرد . در طى اين پژوهش‌ها مجموعه‌هايى از محوطه‌هاى بسيارى در طول آبراهه‌هاى رودخانهء مرغاب و دلتاى آن پيدا شدند كه اهم آن‌ها عبارتند از كللى ، آدام باشان ، آوچين ، گنور ، تغلق و تكيرباى ( طاهربى ) و هركدام از اين مجموعه‌ها شامل 10 تا 30 محوطهء باستانى است 157 . در ميان محوطه‌هاى باستانى مربوط به اواخر دوران مفرغ و دوران آهن مكشوفهء تپه‌هاى شماره يك گنور و شماره‌هاى 1 و 15 و 21 تغلق از اهميت بسيارى برخوردارند 158 . بررسىهاى باستان‌شناسى در محل خود شهر مرو و نواحى نزديك به آن همچون تحقيقات باستان‌شناسى منطقه در همان سدهء پيشين آغاز شد . نخستين بررسى در شهر مرو از ژوكوفسكى است كه كتاب خود را دربارهء مرو در سال 1894 ؛ يعنى صد و هفت سال پيش در سن‌پطرزبورگ به چاپ رساند 159 . اين دانشمند روس علاوه بر مطالعهء ارك كالا ( ارك قلعه ) و گيور قلعه ( قلعه گبرى ) 160 ساير آثار و ويرانه‌هاى مرو را نيز مطالعه و هركدام را به دوره‌اى منتسب كرده است . در سال 1937 پيتروفسكى در قلعهء ارك كاوش‌هايى انجام داد ؛ اگر چه پژوهش‌هاى دقيق‌تر و ژرف‌تر در سال‌هاى 1950 به بعد آغاز شد . در اين دوره گروهى با نام گروه باستان‌شناسى سغدى - تاجيكى تحت رهبرى م . اى . ماسون با همكارى مؤسسات مختلف و دانشمندانى نظير خانم جى ، آ . پوگاچنكوا و جى . اى . پترينكوف در قلعهء ارك و قلعهء گبرى و نيز سلطان قلعه به كاوش پرداختند . همين گروه در كنار كاوش در مرو دست به بررسى و تحقيق و گمانه‌زنى بر روى يك سلسله از محوطه‌هاى باستانى ديگر مرتبط به مرو زدند 161 .