جيهانى ، اشكال العالم يا صورة الاقاليم يا المسالك و الممالك ، نيز صادق است . از اين كتاب كه اصل عربى آن در دست نيست ، ترجمه‌اى فارسى موجود است كه در سال‌هاى اخير به چاپ رسيده است 136 . متاسفانه بخش مربوط به شهر مرو از متن فارسى موجود افتاده و تشريح شهر در اين كتاب ناقص مانده و منحصر است تنها به شرح راه‌هاى ارتباطى و شرح شهرهاى وابسته به مرو 137 . كتاب جغرافيايى مهم ديگرى كه از مرو سخن مىراند احسن التقاسيم فى معرفة اقاليم جغرافىدان معروف مسلمان مقدسى است . تشريح شهر مرو يا به صورت كلىتر واحهء مرو كه از مقدسى به دست رسيده ، دقيق‌تر و جامع‌تر از نوشته‌هاى ساير نويسندگان است . اين جغرافىدان در توصيف مرو ابتدا دربارهء موقعيت و وضعيت آن در خراسان سخن مىراند و سپس از بانى آن ، اسكندر مقدونى ياد مىكند . بعد از چند حكايت داستان ساختمان كهندژ را از سوى تهمورث و بازار معروف او را بيان مىكند . مقدسى از مرو به عنوان يكى از زيباترين شهرهايى كه ديده است نام مىبرد اما اضافه مىكند كه شهر از كم‌آبى در رنج و سختى است . مقدسى سپس به شرح شاهجان لقب اين شهر مىپردازد و بعد از آن از توليدات و محصولات شهر مرو و شهرهاى وابسته به آن سخن مىگويد 138 . در توصيف شهر مرو مقدسى از مردم ، فيلسوفان ، علما ، آداب و رسوم ، بازارها ، حمام‌هاى عمومى و ثروت مردم شهر نيز سخن مىگويد . بار دومى كه مقدسى در كتاب خود از مرو ياد كرده است - جدا از تشريح دروازه‌هاى چهارگانه آن - 139 از مردم شهر انتقاد مىكند و آنان را متهم به خودبينى ، خشكسرى و گناهكارى كرده و مجددا به مشكل كم‌آبى شهر مىپردازد . مقدسى بار سومى كه از مرو سخن مىگويد ، زمانى است كه از رودخانهء مروين ( مرغاب ) سخن به ميان مىآورد و در اين موقعيت از بندها و سدهاى آن و طريقهء نگهدارى و حفاظت اين سدها و نحوهء تقسيم آب و چهار آبراههء معروف شهر سخن مىراند و بالاخره نوشته‌هايش را با تشريح راه‌هاى ارتباطى مرو با ساير مناطق به پايان مىرساند 140 . چنان كه از متن كتاب مقدسى برمىآيد ، وى شهر مرو را تقريبا به صورت جامعى